Thôi làm cộng tác viên cho một xưởng để chuyển sang xưởng khác là chuyện bình thường, và làm gọn chỉ cần bốn việc: báo trước cho xưởng cũ, khép hết đơn đang chạy và đối soát lần cuối, trả lại hàng mẫu hoặc hàng ký gửi rồi nhận lại cọc nếu có, và chuyển khách quen sang nguồn hàng mới một cách trung thực. Bỏ qua việc nào trong bốn việc này thì hoặc bạn mất tiền, hoặc bạn mất khách, hoặc mất cả uy tín trong giới bán hàng vốn nhỏ hơn bạn tưởng.
Bài này đi qua lý do nên rời đi, cách báo thôi, thứ tự khép sổ, xử lý hàng mẫu và tiền cọc, cách nói với khách khi đổi nguồn hàng, và những điều nên kiểm trước khi nhận lời xưởng mới để không lặp lại chuyện cũ.
Khi nào nên rời đi
Có những lý do rời đi rõ ràng: xưởng nhiều lần trễ đối soát, hàng giao khác ảnh, tỷ lệ lỗi tăng, xưởng tăng giá cộng tác viên giữa mùa mà không báo trước, hay xưởng ngừng hẳn nhóm hàng bạn đang bán. Cũng có những lý do ít ồn ào hơn: nhóm khách của bạn đã đổi, họ cần mẫu mà xưởng cũ không làm, hoặc bạn tìm được xưởng gần hơn, giao nhanh hơn.
Điều nên tránh là rời đi trong cơn bực sau một đơn hỏng. Hãy nhìn lại sổ của vài tháng: tỷ lệ hoàn, số lần trễ, phần lời thật sau chi phí. Nếu số liệu cho thấy vấn đề lặp lại, việc rời đi có cơ sở. Nếu chỉ là một lần trục trặc, nói thẳng với xưởng có khi giải quyết được mà không cần đổi.
Cũng nên tự hỏi: bạn đang rời xưởng hay rời cả việc bán hàng. Hai quyết định có cách khép sổ giống nhau, nhưng cách nói với khách thì khác.
Tính lại sổ trước khi quyết
Trước khi báo thôi, đặt xưởng cũ và xưởng mới cạnh nhau theo vài tiêu chí. Ví dụ dưới chỉ là cách ghi, mỗi người điền số liệu của chính mình:
| Tiêu chí | Lấy số ở đâu | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Tỷ lệ đơn hoàn ba tháng gần nhất | Sổ đơn của bạn | Hoàn nhiều là tiền rò rỉ và khách mất lòng tin |
| Số lần đối soát trễ hẹn | Tin nhắn đối soát từng kỳ | Cho thấy xưởng có giữ lời về tiền không |
| Phần thực nhận mỗi đơn sau chi phí | Sổ đơn trừ quảng cáo, đơn hoàn, quà | Con số này mới là thu nhập thật |
| Thời gian từ lúc gửi đơn tới lúc khách nhận | Mã vận đơn của vài chục đơn gần nhất | Khách đánh giá bạn qua tốc độ này |
| Số mẫu còn hợp với khách của bạn | Danh sách mẫu xưởng đang có | Xưởng giữ lời mà hết mẫu hợp thì cũng khó bán |
Với xưởng mới, bạn chưa có số liệu thật, nên chỉ điền được những gì xưởng hứa. Đó là lý do nên thử xưởng mới với vài đơn nhỏ trước, thay vì chuyển hết một lần chỉ dựa vào lời hứa.
Báo thôi và khép sổ theo thứ tự
Rời đi gọn nhất là khi bạn chủ động và có lịch rõ. Các bước nên làm:
- Ngừng nhận đơn mới cho các mẫu của xưởng cũ từ một ngày cụ thể; gỡ hoặc ghi "tạm ngừng" trên các bài đăng.
- Báo xưởng bằng tin nhắn ngày bạn ngừng gửi đơn, đề nghị một ngày đối soát cuối cùng sau khi đơn cuối đã giao xong.
- Theo dõi mọi đơn còn đang đi tới khi khách nhận hoặc hàng hoàn về tới xưởng.
- Lập danh sách những thứ còn treo: đơn chưa đối soát, đơn hoàn chưa trừ, hàng mẫu đang giữ, tiền cọc nếu có.
- Đối soát lần cuối với đủ danh sách đó, chốt một con số, hai bên xác nhận bằng tin nhắn.
- Thanh toán hoặc nhận phần còn lại, lưu toàn bộ bảng đối soát và tin nhắn.
- Gửi một tin cảm ơn ngắn khi mọi thứ đã xong.
Đơn đổi trả có thể phát sinh sau ngày đối soát cuối, vì khách nhận hàng rồi vài ngày sau mới báo lỗi. Nên thoả thuận trước cách xử lý những đơn này, ví dụ xưởng vẫn nhận đổi hàng lỗi trong một khoảng thời gian, hai bên thanh toán phần chênh nếu có.
Hàng mẫu, hàng ký gửi và tiền cọc
Hàng mẫu xưởng cho mượn. Trả lại đủ, đúng tình trạng, kèm danh sách. Chụp ảnh trước khi gửi và giữ mã vận đơn nếu gửi qua bên vận chuyển. Hàng mẫu bạn tự mua thì là của bạn, có thể bán lại cho khách quen hoặc giữ làm ảnh tư liệu.
Hàng ký gửi. Nếu xưởng gửi hàng để bạn bán rồi thanh toán sau, kiểm đếm số còn lại cùng xưởng, trả lại hoặc thanh toán theo thoả thuận. Đây là phần dễ tranh cãi nhất nếu không có sổ ký gửi từ đầu.
Tiền cọc. Dẫn lại thoả thuận về điều kiện hoàn cọc, đề nghị xưởng trừ các khoản còn nợ nếu có và hoàn phần còn lại trong thời hạn rõ ràng. Mọi khoản trừ cần có căn cứ cụ thể.
Tài khoản, nhóm chung. Rời nhóm cộng tác viên sau khi đã đối soát xong, không phải trước. Rời sớm thì mất kênh nhận thông báo về đơn hoàn và lịch trả tiền.
Chuyển khách quen sang nguồn hàng mới
Khách quen theo bạn vì sự tin cậy với bạn, không phải với xưởng. Nhưng sự tin cậy đó dựa trên những gì bạn đã cam kết về chất lượng, size, cách đổi trả. Khi đổi nguồn hàng, điều quan trọng nhất là không để khách bị bất ngờ. Nếu mẫu mới có form khác, vải khác, bảng size khác, hãy nói rõ ngay từ đầu, kể cả khi đó là điểm kém hơn.
Đừng bán mẫu của xưởng mới bằng ảnh và tên của mẫu cũ, cũng đừng nói "vẫn hàng cũ" khi đã đổi nguồn. Khách quen là người dễ nhận ra khác biệt nhất, vì họ đã mặc hàng cũ. Một câu đơn giản như "trang chuyển sang nguồn hàng mới, mình đã tự xem và mặc thử, khác chỗ này chỗ này" giữ được lòng tin hơn mọi lời khen.
Với những khách đã mua mẫu cũ và có thể cần đổi trả sau này, ghi lại danh sách và nói với họ cách xử lý: bạn vẫn hỗ trợ đổi hàng lỗi trong thời gian đã thoả thuận với xưởng cũ. Làm được điều này, khách sẽ thấy việc bạn đổi nguồn là chuyện của người bán có trách nhiệm, không phải bỏ chạy.
Kiểm trước khi nhận lời xưởng mới
Rút kinh nghiệm từ xưởng cũ để không lặp lại vấn đề. Trước khi gửi đơn đầu tiên cho xưởng mới, hỏi và ghi lại:
- Giá cộng tác viên, giá bán lẻ đề xuất, chính sách giữ giá.
- Ai trả phí ship, đơn hoàn tính thế nào, đổi size và hàng lỗi ai chịu.
- Lịch đối soát, cách gửi bảng đối soát, thời hạn chuyển tiền.
- Có thu cọc hay phí gì không, nếu có thì gắn với việc gì và điều kiện hoàn.
- Phạm vi dùng ảnh mẫu, có cho chạy quảng cáo không.
- Xưởng có cung cấp chứng từ khi trả hoa hồng hoặc khi bán hàng cho bạn không.
- Thời gian soạn đơn và giao hàng thực tế, không phải thời gian quảng cáo.
Mua một vài món mẫu của xưởng mới về xem trước khi giới thiệu cho khách quen. Chuyển khách sang một nguồn mà chính bạn chưa kiểm là đem uy tín đã tích luỹ ra đặt cược.
Giữ quan hệ tốt khi rời đi
Không nói xấu xưởng cũ với khách. Khách không cần biết chuyện giữa bạn và xưởng. Nói xấu chỉ làm khách nghi ngờ cả hàng họ đã mua của bạn trước đây.
Không lôi kéo cộng tác viên khác trong nhóm cũ. Mỗi người tự quyết định. Lôi kéo dễ bị xem là phá đám và giới bán hàng truyền tai nhau rất nhanh.
Giữ lời về những gì đã hứa. Hỗ trợ đổi trả những đơn cũ, trả mẫu đúng hẹn, thanh toán phần còn nợ. Đây là những thứ người ta nhớ về bạn lâu nhất.
Để ngỏ cánh cửa. Xưởng cũ có thể ra mẫu mới hợp với khách của bạn sau này. Rời đi êm đẹp thì quay lại hợp tác một mẫu cũng không ngại.
Góp ý thật lòng khi được hỏi. Nếu xưởng hỏi vì sao bạn rời đi, hãy nói ngắn gọn, cụ thể bằng số liệu như tỷ lệ hoàn hay số lần trễ hẹn. Góp ý có căn cứ giúp xưởng sửa, và cũng cho thấy bạn rời đi vì lý do chính đáng.
Báo với khách trên trang bán hàng
Khi đổi nguồn hàng, trang của bạn cũng cần được dọn lại để khách không hỏi nhầm mẫu cũ. Những việc nên làm trong tuần chuyển đổi:
- Gỡ hoặc ghi rõ "ngừng bán" trên các bài đăng mẫu của xưởng cũ, nhất là bài ghim đầu trang.
- Đăng một bài ngắn thông báo trang chuyển sang nguồn hàng mới, kể từ ngày nào, khác những gì.
- Ghi rõ cách hỗ trợ đổi trả cho khách đã mua mẫu cũ trong thời gian còn lại.
- Cập nhật bảng size mới nếu form khác, không để bảng cũ lẫn với mẫu mới.
- Trả lời riêng những khách quen hay mua, giới thiệu vài mẫu mới hợp với họ dựa trên những gì họ từng mua.
Một bài thông báo rõ ràng thường được khách quen đón nhận tốt hơn bạn nghĩ. Khách sợ nhất là bị bất ngờ, không phải là sự thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Thôi làm cộng tác viên có cần báo trước cho xưởng không?
Nên báo trước bằng tin nhắn, ghi rõ ngày ngừng gửi đơn mới và đề nghị ngày đối soát cuối. Báo trước giúp xưởng chuẩn bị, giúp bạn khép đủ các đơn còn treo và nhận đủ phần tiền còn lại.
Đơn khách đổi trả sau khi đã thôi làm thì xử lý thế nào?
Nên thoả thuận trước với xưởng cũ một khoảng thời gian vẫn nhận đổi hàng lỗi cho các đơn đã bán, và cách thanh toán phần chênh nếu có. Ghi danh sách khách đã mua để chủ động hỗ trợ họ.
Có được mang khách quen sang bán hàng của xưởng mới không?
Khách là người tự chọn mua của ai. Việc của bạn là nói trung thực với họ rằng nguồn hàng đã đổi, mẫu mới khác ở đâu, và chỉ giới thiệu hàng bạn đã tự kiểm. Không dùng ảnh và tên mẫu cũ để bán hàng mới.
Xưởng cũ không trả cọc khi thôi làm thì sao?
Dẫn lại thoả thuận về điều kiện hoàn cọc, đề nghị đối chiếu từng khoản trừ và thời hạn hoàn. Nếu trao đổi không có kết quả và số tiền đáng kể, giữ bằng chứng và tìm tư vấn pháp lý trước khi đi tiếp.
Có nên làm song song hai xưởng một thời gian rồi mới bỏ xưởng cũ?
Có thể, và nhiều người làm vậy để thử xưởng mới với ít đơn trước. Chỉ cần sổ đơn tách riêng từng xưởng để không nhầm khi đối soát, và báo khách rõ mẫu nào từ nguồn nào khi cần đổi trả.
Rời xưởng có nên rời luôn nhóm cộng tác viên chung không?
Nên rời sau khi đã đối soát xong và nhận đủ tiền, không phải trước. Ở lại nhóm thêm vài ngày giúp bạn nhận được thông báo về đơn hoàn, lịch trả tiền và các thay đổi liên quan đến đơn cũ.