Làm đại lý cho xưởng nghĩa là bạn mua đứt hàng theo lô với giá tốt hơn cộng tác viên, tự giữ hàng, tự bán lẻ hoặc bán lại cho người khác. Đổi lại, bạn phải đạt một mức nhập tối thiểu theo đợt hoặc theo tháng, và đôi khi được xưởng hứa giữ riêng một khu vực bán. Giá đại lý thường chia theo bậc: nhập càng nhiều, giá mỗi món càng thấp.
Khác biệt lớn nhất so với làm cộng tác viên là rủi ro tồn hàng chuyển sang bạn. Bài này đi qua các điều kiện xưởng hay đặt ra, cách đọc bảng giá theo bậc cho khỏi ham bậc cao rồi ôm hàng, ý nghĩa thật của "khu vực bán", và những gì cần ghi rõ bằng giấy trước khi chuyển tiền lô đầu.
Những điều kiện xưởng thường đặt ra
Mức nhập lô đầu. Xưởng muốn biết bạn nghiêm túc, nên lô đầu thường phải đạt một số lượng hoặc giá trị tối thiểu. Có xưởng cho chia lô đầu thành hai đợt cách nhau vài tuần để đại lý mới đỡ áp lực vốn.
Mức nhập duy trì. Để giữ giá đại lý, mỗi tháng hoặc mỗi quý bạn phải nhập thêm một mức nhất định. Tháng không đạt có thể bị tính lại theo giá bậc thấp hơn ở lần nhập sau.
Thanh toán. Phổ biến là trả trước toàn bộ hoặc cọc một phần khi đặt, trả phần còn lại trước khi xưởng giao. Rất ít xưởng nhỏ cho đại lý mới nợ hàng.
Giá bán ra. Nhiều xưởng yêu cầu đại lý không bán thấp hơn một mức giá lẻ chung, để không phá giá các đại lý và cộng tác viên khác.
Hình thức bán. Có xưởng chỉ cho đại lý bán ở cửa hàng hoặc kênh riêng của mình, không cho đăng trên một số sàn để tránh đụng kênh của chính xưởng.
Hàng mẫu và ảnh. Đại lý thường được nhận trước một bộ mẫu mỗi khi xưởng ra hàng mới, có khi miễn phí, có khi tính giá đại lý rồi trừ dần vào lô sau. Hỏi rõ để biết mỗi mùa mình phải bỏ thêm bao nhiêu tiền chỉ để có hàng trưng bày.
Cam kết từ phía xưởng. Điều kiện không chỉ một chiều. Bạn có quyền hỏi xưởng cam kết gì: thời gian giao lô, tỷ lệ hàng lỗi được đổi, báo trước bao lâu khi tăng giá, có ưu tiên hàng cho đại lý trong mùa cao điểm không. Xưởng nào chỉ nói điều kiện của bạn mà né điều kiện của mình là dấu hiệu nên cân nhắc.
Đọc bảng giá theo bậc cho tỉnh táo
Bảng giá bậc của xưởng thường trông như dưới đây. Con số là giả định số tròn để minh hoạ cách đọc, không phải giá thật.
| Bậc | Điều kiện giả định | Giá mỗi món giả định | Điều cần tự hỏi |
|---|---|---|---|
| Cộng tác viên | Không ôm hàng | 100 nghìn | Phần lời mỏng nhưng không rủi ro tồn |
| Đại lý bậc 1 | Nhập từ 100 món mỗi đợt | 85 nghìn | Mình bán hết 100 món trong bao lâu |
| Đại lý bậc 2 | Nhập từ 300 món mỗi đợt | 78 nghìn | Có chỗ cất, có đủ vốn quay vòng không |
| Nhà phân phối | Nhập từ 1.000 món, có đại lý cấp dưới | 70 nghìn | Mình có thật sự bán lại cho người khác được không |
Cái bẫy thường gặp là nhìn mức giá ở bậc cao, thấy chênh lệch hấp dẫn, rồi cố nhập cho đủ bậc. Phần tiết kiệm được trên mỗi món chỉ có ý nghĩa khi bạn bán hết hàng trong một khoảng thời gian chấp nhận được. Ba trăm món giá rẻ nhưng tồn nửa năm có thể tệ hơn một trăm món giá cao hơn mà bán hết trong một tháng, vì tiền nằm im, hàng lỗi mốt, và bạn phải xả bớt dưới giá.
"Khu vực bán" nghĩa là gì và giữ được tới đâu
Nhiều xưởng hứa với đại lý một khu vực riêng: trong một tỉnh, một thành phố, hay một vài xã phường, xưởng sẽ không nhận thêm đại lý khác. Sau sáp nhập còn 34 tỉnh, thành phố, mỗi đơn vị rộng hơn trước, nên lời hứa "độc quyền cả tỉnh" nghe lớn hơn nhưng cũng khó giữ hơn. Bán online thì khách ở đâu cũng đặt được, ranh giới khu vực gần như chỉ còn ý nghĩa với cửa hàng và quầy ở chợ.
Muốn lời hứa khu vực có giá trị, phải ghi rõ nó bao gồm những gì: xưởng không nhận đại lý khác có cửa hàng trong khu vực, hay không nhận cả cộng tác viên online ở khu vực đó, hay xưởng tự bán lẻ trong khu vực cũng không được. Kèm theo là điều kiện để giữ khu vực, thường là mức nhập duy trì, và hệ quả khi không đạt. Một câu "anh giữ cho em cả vùng" qua điện thoại không đủ để bạn dựa vào khi bỏ vốn mở cửa hàng.
Cũng nên thực tế rằng xưởng nhỏ khó kiểm soát hết người bán hàng của mình. Bạn có thể vẫn gặp người khác bán cùng mẫu ở gần, lấy qua một đại lý tỉnh khác. Khi đó thứ giữ khách cho bạn là cách bán, cách chăm khách, chứ không phải tờ giấy khu vực.
Những điều nên ghi rõ bằng giấy trước lô đầu
Không cần hợp đồng dày, nhưng một văn bản ngắn hai bên cùng ký hoặc ít nhất cùng xác nhận qua tin nhắn nên có các dòng:
- Bảng giá theo bậc và thời gian bảng giá có hiệu lực, cách báo trước khi xưởng đổi giá.
- Mức nhập lô đầu, mức nhập duy trì và cách tính khi không đạt.
- Khu vực bán, nếu có, mô tả cụ thể phạm vi và điều kiện giữ.
- Quy định giá bán lẻ tối thiểu nếu xưởng yêu cầu.
- Hàng lỗi: cách báo, thời hạn báo, xưởng đổi hay trừ tiền.
- Hàng tồn: xưởng có nhận đổi mẫu ế sang mẫu mới không, theo tỷ lệ nào.
- Cách chấm dứt: báo trước bao lâu, xử lý hàng còn lại và tiền cọc nếu có.
Nếu giá trị lô hàng lớn hoặc có khoản cọc, nên nhờ người hiểu luật đọc giúp trước khi ký; bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về những điều khoản chưa rõ. Văn bản này không nhằm để kiện tụng mà để hai bên cùng nhớ đúng những gì đã hứa.
Đi từ cộng tác viên lên đại lý mà không ôm quá tay
Con đường an toàn nhất lên đại lý là dựa trên số liệu bán thật của chính bạn:
- Làm cộng tác viên cho xưởng ít nhất vài tháng, ghi số bán của từng mẫu, từng màu, từng size.
- Chọn ra nhóm mẫu bán đều, bỏ những mẫu chỉ bán được lúc chạy quảng cáo.
- Tính số món bạn bán được trong một tháng bình thường, không lấy tháng cao điểm.
- So số đó với mức nhập của bậc đại lý thấp nhất; nếu cần hơn hai tháng mới bán hết lô thì chưa nên lên.
- Đề nghị xưởng cho nhập lô đầu chia đợt, hoặc cho đổi một phần mẫu ế.
- Chuẩn bị chỗ cất hàng khô ráo, có kệ, có sổ nhập xuất trước khi hàng về.
Lên đại lý là đổi một phần lời cao hơn lấy rủi ro cao hơn. Làm đúng thứ tự thì rủi ro ấy được đo trước bằng chính số bán của bạn, không phải bằng lời khuyên "nhập nhiều cho rẻ".
Tính vốn và vòng quay cho lô đầu
Trước khi chuyển tiền lô đầu, nên ngồi tính ba con số. Thứ nhất là tổng tiền phải bỏ ra: tiền hàng theo bậc, cộng phí chở hàng về, cộng tiền kệ, túi, tem dán của chính bạn. Thứ hai là thời gian dự kiến bán hết, lấy từ số bán trung bình mỗi tuần khi bạn còn làm cộng tác viên, không lấy tuần đắt hàng nhất. Thứ ba là khoản dự phòng cho hàng ế và hàng lỗi, thường nên để riêng một phần vốn chứ không dồn hết vào hàng.
Ví dụ giả định số tròn: lô đầu một trăm món, giá đại lý tám mươi lăm nghìn mỗi món, cộng phí chở và bao bì, tổng vốn khoảng chín triệu. Nếu mỗi tuần bạn bán đều hai mươi món thì sau năm tuần hết lô, tiền quay về đủ để nhập lô hai. Nếu mỗi tuần chỉ bán mười món, lô đầu nằm hơn hai tháng, trong thời gian đó bạn không có tiền nhập mẫu mới cho mùa sau. Cùng một lô hàng, sức bán khác nhau cho ra hai bức tranh tài chính rất khác nhau.
Vòng quay càng nhanh thì bạn càng ít phải lo bậc giá cao. Một đại lý nhập ít mà bán hết sớm, nhập lại đều đặn, thường sống khoẻ hơn đại lý nhập lớn một lần rồi ngồi chờ. Đừng để mức giá ở bậc trên quyết định thay bạn số lượng nhập.
Khi làm đại lý mà có cộng tác viên của riêng mình
Đại lý bậc cao thường được xưởng khuyến khích có cộng tác viên riêng bên dưới. Khi đó bạn đứng ở vị trí của xưởng đối với họ: báo giá, gửi ảnh, giao hàng, đối soát. Mọi điều bạn từng mong một xưởng làm cho mình, giờ bạn phải làm cho người khác: báo hết hàng sớm, trả tiền đúng hẹn, nói rõ luật đổi trả.
Điều nên giữ là cộng tác viên của bạn kiếm tiền từ bán hàng, không phải từ việc mời thêm người. Nếu một ngày hệ thống của bạn thưởng cho người mời người nhiều hơn người bán hàng, đó là lúc dừng lại xem mình đang xây gì. Đừng bán lại cho cộng tác viên của mình một lô hàng lớn chỉ để mình đạt bậc với xưởng; hàng chuyển từ kho bạn sang kho họ không phải là đã bán. Một mạng lưới bán hàng bền là mạng lưới mà hàng thật sự đến tay người dùng cuối, chứ không nằm trong kho của từng tầng đại lý.
Câu hỏi thường gặp
Làm đại lý cho xưởng cần vốn bao nhiêu?
Phụ thuộc mức nhập lô đầu của từng xưởng và giá mỗi món, không có con số chung. Cách tính là lấy mức nhập tối thiểu nhân giá bậc thấp nhất, cộng chi phí cất hàng, vận chuyển và một khoản dự phòng cho hàng tồn.
Đại lý khác cộng tác viên ở điểm nào quan trọng nhất?
Đại lý mua đứt hàng nên được giá tốt hơn nhưng tự chịu rủi ro tồn kho. Cộng tác viên không ôm hàng nên phần lời mỏng hơn nhưng gần như không có hàng tồn. Chọn bên nào nên dựa trên số bán thật của chính bạn.
Khu vực bán độc quyền có đáng tin không?
Chỉ đáng tin khi được ghi rõ phạm vi, điều kiện giữ và hệ quả khi xưởng vi phạm. Với bán hàng online, độc quyền khu vực khó kiểm soát; thứ giữ khách cho bạn lâu dài vẫn là cách bán và cách chăm khách.
Không đạt mức nhập duy trì thì sao?
Thường xưởng tính lại giá theo bậc thấp hơn cho lần nhập sau, hoặc rút lại khu vực bán nếu có. Hỏi rõ điều này trước khi nhận làm đại lý, và chọn bậc mà mức duy trì nằm trong sức bán bình thường của bạn.
Có nên nhập cho đủ bậc cao để được giá rẻ hơn không?
Chỉ nên khi bạn chắc bán hết lô trong khoảng thời gian chấp nhận được. Hàng giá rẻ mà tồn lâu sẽ chiếm vốn, lỗi mốt và phải xả dưới giá, nhiều khi làm mất hết phần tiết kiệm được.
Đại lý có được đổi hàng ế lấy mẫu mới không?
Một số xưởng cho đổi theo tỷ lệ nhất định, số khác không nhận. Đây là điều khoản nên thương lượng trước lô đầu và ghi lại, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến rủi ro tồn kho của bạn.