Muốn chia bậc giá sỉ mà không tự làm lỗ, xưởng cần làm theo đúng thứ tự: tính giá vốn đầy đủ của một chiếc, đặt giá sàn không bao giờ bán dưới, rồi mới chia bậc, và mỗi bậc chỉ giảm bằng khoản xưởng thật sự tiết kiệm được khi làm số lượng lớn hơn. Bậc giá chia theo cảm giác hoặc theo xưởng khác là cách nhanh nhất để bán càng nhiều càng lỗ.
Bài dưới đây đi từ giá vốn, sang giá sàn, sang cách chia bậc, kèm một bảng ví dụ giả định tính bằng đơn vị tiền chung, rồi bàn những khoản phí nên tách ra ngoài giá và cách giữ giá đồng đều giữa các khách. Không có bảng giá thị trường nào ở đây, chỉ có cách tính.
Vì sao bậc giá hay làm xưởng lỗ ngầm
Lỗi phổ biến nhất là chia bậc theo phần trăm tròn cho dễ nhớ: lấy mười chiếc giá này, năm mươi chiếc giảm năm phần trăm, một trăm chiếc giảm mười phần trăm. Con số tròn trông hợp lý nhưng không gắn với chi phí nào cả. Nếu lãi của xưởng trên mỗi chiếc chỉ khoảng tám phần trăm, bậc giảm mười phần trăm nghĩa là bán càng nhiều càng lỗ.
Lỗi thứ hai là tính giá vốn thiếu. Nhiều chủ xưởng chỉ cộng tiền vải, tiền công may, tiền phụ liệu, rồi coi phần còn lại là lãi. Họ quên khấu hao máy, tiền điện, tiền thuê chỗ, công của chính mình, hao hụt vải, hàng lỗi phải bỏ, chi phí đóng gói và gửi hàng. Khi giá vốn bị tính thấp, mọi bậc giá xây trên đó đều thấp theo.
Lỗi thứ ba là để khách kéo bậc. Khách lấy sáu mươi chiếc xin giá của bậc một trăm, khách quen xin giá bậc cao dù lần này lấy ít. Mỗi lần nhân nhượng đều nhỏ, nhưng dồn lại thành một mặt bằng giá trượt dần xuống. Phần còn lại của bài lần lượt chặn ba lỗi này.
Một dấu hiệu nhận ra xưởng đang lỗ ngầm vì bậc giá là chuyền chạy kín, đơn nhiều hơn năm trước, nhưng cuối mùa tiền mặt không nhiều hơn, thậm chí phải vay thêm để mua vải mùa sau.
Bước một: tính giá vốn đầy đủ của một chiếc
Giá vốn đầy đủ là tất cả những gì xưởng phải chi để một chiếc hàng ra khỏi cửa, chia theo từng chiếc. Với một xưởng may nhỏ, danh sách thường gồm:
- Vải tính theo định mức thật, gồm cả phần hao khi giác sơ đồ, không tính theo diện tích chiếc áo.
- Phụ liệu: chỉ, cúc, khoá, chun, nhãn, túi đựng, đã gồm phần mua dư.
- Công may, công cắt, công là và đóng gói theo đơn giá trả thợ.
- Chi phí chung chia đều: tiền thuê chỗ, điện, nước, khấu hao máy, sửa máy, chia cho số chiếc làm ra trong tháng.
- Công của chủ xưởng và người lo khách, kể cả khi là người nhà; không tính là tự làm không công.
- Tỷ lệ hàng lỗi: nếu trung bình vài phần trăm hàng phải bán thanh lý hoặc bỏ, phần mất đó cộng vào giá vốn hàng tốt.
- Phần thuế và phí theo hình thức kinh doanh của xưởng, tính theo quy định hiện hành.
Cộng đủ bảy khoản này thường ra một con số cao hơn hẳn cái chủ xưởng vẫn nghĩ trong đầu. Đó là tin tốt: biết sớm để không bán dưới nó.
Cách làm nhanh là lấy sổ chi của ba tháng gần nhất, cộng mọi khoản chi chung rồi chia cho tổng số chiếc làm ra trong ba tháng đó. Con số chia đều này chưa thật chính xác cho từng mẫu, nhưng đủ để thấy giá vốn thật nằm ở đâu và tránh được kiểu tính thiếu phổ biến nhất.
Bước hai: đặt giá sàn và giá bậc đầu
Giá sàn là mức thấp nhất xưởng chịu bán cho bất kỳ khách nào, với bất kỳ số lượng nào, trong điều kiện bình thường. Giá sàn bằng giá vốn đầy đủ cộng một phần lãi tối thiểu mà xưởng thấy đáng làm. Không có phần lãi này thì xưởng chỉ đang đổi công sức lấy chính đồng vốn của mình.
Giá bậc đầu, áp cho đơn nhỏ nhất xưởng nhận, phải cao hơn giá sàn một khoảng đủ bù những chi phí chỉ đơn nhỏ mới có: thời gian trả lời tin nhắn, soạn hàng lẻ, đóng gói nhiều kiện, đổi trả lắt nhắt. Khoảng cách giữa bậc đầu và giá sàn chính là không gian để chia các bậc ở giữa.
Một sai lầm hay gặp là đặt bậc đầu bằng giá thị trường thấp nhất mình nghe được, rồi chia bậc xuống dưới. Cách này khiến bậc cuối thường rơi dưới giá sàn. Hãy làm ngược lại: neo giá sàn trước, rồi mới xem bậc đầu có cạnh tranh được không. Nếu bậc đầu quá cao so với mặt bằng, vấn đề nằm ở giá vốn hoặc ở loại khách đang nhắm, không phải ở cách chia bậc.
Bước ba: mỗi bậc giảm bằng khoản tiết kiệm thật
Khi khách lấy nhiều, xưởng tiết kiệm được ở đâu thì giảm ở đó. Bảng sau là ví dụ giả định cho một mẫu áo có giá vốn đầy đủ 80 đơn vị, giá sàn 88 đơn vị.
| Bậc | Số lượng | Khoản tiết kiệm so với bậc trước | Giá mỗi chiếc (đơn vị) |
|---|---|---|---|
| Bậc 1 | Từ một ri đến dưới 30 chiếc | Không có, đơn nhỏ tốn công nhất | 100 |
| Bậc 2 | Từ 30 đến dưới 100 chiếc | Chi phí cố định mỗi màu chia cho nhiều chiếc hơn, ít lượt tin nhắn trên mỗi chiếc | 95 |
| Bậc 3 | Từ 100 đến dưới 300 chiếc | Đóng gói theo kiện lớn, gửi một chuyến, mua phụ liệu theo lô | 91 |
| Bậc 4 | Từ 300 chiếc trở lên | Chuyền chạy liền không đổi mẫu, hao vải đầu cây giảm | 88, bằng giá sàn |
Để ý rằng bậc cuối chạm đúng giá sàn và không đi xuống thêm. Khách lấy một nghìn chiếc cũng không được giá thấp hơn, trừ khi xưởng tính lại giá vốn cho đơn đó và thấy chi phí thật sự giảm, chẳng hạn khách tự mang vải tới.
Khoảng giảm giữa các bậc không đều nhau, và cũng không cần đều. Bậc đầu giảm nhiều vì chi phí cố định giảm mạnh nhất khi số lượng tăng từ ít lên vừa; các bậc sau giảm ít dần. Ba đến bốn bậc là đủ, nhiều hơn chỉ làm khách rối và tạo cớ mặc cả.
Những khoản nên để ngoài giá sỉ
Có những chi phí chỉ phát sinh với một số đơn. Nếu nhét chúng vào giá chung, khách không cần sẽ phải trả thay cho khách cần. Nên tách thành phụ phí rõ ràng:
- Đóng gói riêng từng chiếc theo yêu cầu, gấp kiểu riêng, bỏ thêm giấy chống ẩm.
- Gắn nhãn, mác của khách thay cho nhãn xưởng, gồm công tháo nhãn cũ nếu hàng đã may xong.
- Đổi màu chỉ, đổi cúc, thêm chi tiết trên mẫu sẵn cho một đơn nhỏ.
- Phí gửi hàng và phí bốc xếp ra bến xe, chành xe, bưu cục.
- Đơn gấp phải chen ngang chuyền hoặc làm thêm giờ.
- Đơn dưới số lượng tối thiểu với hàng phải cắt mới.
Ghi danh sách phụ phí ngay dưới bảng giá bậc, mỗi khoản một dòng. Khách thấy giá sỉ gọn, minh bạch, và hiểu vì sao đơn của mình cộng thêm. Xưởng thì giữ được giá gốc sạch, không phải tăng giá cho tất cả chỉ vì vài khách yêu cầu nhiều.
Gộp số lượng nhiều mẫu hay tính từng mẫu
Khách sỉ thường muốn cộng dồn: lấy năm mẫu, mỗi mẫu hai mươi chiếc thì tính là một trăm chiếc để vào bậc ba. Với hàng có sẵn trong kho, gộp như vậy hợp lý vì xưởng tiết kiệm ở khâu đóng gói, gửi hàng, trả lời khách, còn chi phí cắt may đã trả rồi.
Với hàng phải cắt mới, gộp nhiều mẫu không giúp xưởng tiết kiệm bao nhiêu, vì mỗi mẫu vẫn phải giác sơ đồ, trải vải, đổi chỉ riêng. Lúc này nên tính bậc theo từng mẫu, hoặc ít nhất theo từng nhóm mẫu cùng vải. Ghi rõ điều này trong bảng giá: hàng sẵn cộng dồn mọi mẫu, hàng cắt mới tính bậc theo từng mẫu.
Một cách dung hoà khách dễ chấp nhận là cho cộng dồn để xác định bậc, nhưng mỗi mẫu cắt mới vẫn phải đủ số lượng tối thiểu. Như vậy khách có lợi khi lấy nhiều, còn xưởng không phải mở bàn cắt cho những mẫu chỉ vài chiếc.
Dù chọn cách nào, đừng để mỗi khách được tính một kiểu. Khi khách hỏi, trả lời bằng đúng câu đã viết trong bảng giá; như vậy mọi người cùng một luật và xưởng không phải nhớ đã hứa gì với ai.
Cập nhật bậc giá và giữ giá đồng đều
Giá vải, giá phụ liệu và công thợ đều thay đổi. Bảng bậc giá làm từ đầu năm có thể sai sau vài tháng. Nên đặt lịch xem lại mỗi mùa, hoặc ngay khi một khoản trong giá vốn tăng rõ. Khi tăng giá, báo trước cho khách quen một khoảng thời gian, cho họ đặt nốt đơn theo giá cũ, thay vì đổi bất ngờ giữa lúc họ đang chốt đơn.
Giữ giá đồng đều giữa các khách cùng bậc là điều kiện để bán sỉ lâu dài. Khách sỉ hỏi nhau rất nhiều, nhất là trong các nhóm chủ shop. Nếu một người được giá bậc ba với sáu mươi chiếc, chuyện sẽ lan và mọi khách khác đều đòi như vậy. Ưu đãi riêng cho khách quen, nếu có, nên ở dạng khác giá: được xem mẫu mới trước, được giữ hàng lâu hơn, được gửi gộp đơn.
Cuối cùng, ghi lại mỗi đơn đã bán theo bậc nào, giá bao nhiêu. Sổ này giúp xưởng nhìn lại cuối mùa: bậc nào nhiều khách nhất, bậc nào lãi mỏng nhất, có nên dời ngưỡng giữa các bậc không. Bậc giá tốt là bậc được chỉnh dần theo số liệu thật của chính xưởng, không phải đặt một lần rồi để đó.
Câu hỏi thường gặp
Nên chia bao nhiêu bậc giá sỉ là hợp lý?
Ba đến bốn bậc là đủ cho hầu hết xưởng nhỏ. Ít hơn thì khách không có động lực lấy thêm, nhiều hơn thì bảng giá rối, khách dễ mặc cả xin nhảy bậc và xưởng khó giữ đồng đều.
Giá sàn của xưởng tính thế nào?
Giá sàn bằng giá vốn đầy đủ của một chiếc cộng phần lãi tối thiểu xưởng thấy đáng làm. Giá vốn đầy đủ gồm vải theo định mức thật, phụ liệu, công, chi phí chung chia đều, công chủ xưởng, tỷ lệ hàng lỗi và thuế phí.
Có nên giảm giá theo phần trăm tròn cho dễ nhớ?
Không nên nếu phần trăm đó không gắn với khoản tiết kiệm thật. Mỗi bậc chỉ nên giảm bằng phần chi phí xưởng thật sự bớt được khi làm nhiều, như chi phí cố định chia cho nhiều chiếc hơn, đóng gói và gửi gộp.
Khách lấy nhiều mẫu có được cộng dồn để vào bậc cao không?
Với hàng có sẵn thì có thể cộng dồn vì xưởng tiết kiệm ở khâu đóng gói, gửi hàng. Với hàng phải cắt mới, nên tính bậc theo từng mẫu hoặc cho cộng dồn nhưng mỗi mẫu vẫn phải đủ số lượng tối thiểu.
Khách quen xin giá bậc cao dù lấy ít thì xử lý sao?
Nên giữ giá theo bậc như mọi khách, vì giá riêng dễ lan ra và kéo cả mặt bằng xuống. Có thể ưu đãi khách quen bằng cách khác giá như xem mẫu mới trước, giữ hàng lâu hơn hoặc gửi gộp nhiều đơn nhỏ một chuyến.
Khi giá vải tăng thì có phải sửa cả bảng bậc giá không?
Nên tính lại giá vốn và giá sàn, rồi dịch cả bảng theo. Báo trước cho khách quen một khoảng thời gian để họ đặt nốt theo giá cũ. Đổi giá đột ngột giữa lúc khách đang chốt đơn dễ làm mất lòng hơn chính khoản tăng.