Một chính sách cộng tác viên dùng được cho xưởng nhỏ cần trả lời rõ ba câu: cộng tác viên lấy ảnh, video ở đâu và được dùng thế nào; bán ra giá bao nhiêu và được hưởng phần nào; tiền và hàng được đối soát khi nào, theo cách nào. Thiếu một trong ba, xưởng sẽ gặp cảnh mỗi người bán một giá, ảnh xưởng bị chỉnh bậy, và cuối tháng không ai khớp được sổ.
Bài này dành cho chủ xưởng muốn mở kênh cộng tác viên bên cạnh khách sỉ. Phần dưới phân biệt cộng tác viên với khách sỉ, rồi lần lượt bàn bộ ảnh, giá, phần hưởng, cách giao hàng và thu tiền, lịch đối soát, cách chọn người. Các con số chỉ là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính.
Cộng tác viên khác khách sỉ ở đâu
Nhiều xưởng gộp hai nhóm này làm một và rối từ đó. Thực tế đây là hai kiểu quan hệ khác hẳn nhau:
| Điểm | Khách sỉ | Cộng tác viên |
|---|---|---|
| Ôm hàng | Mua đứt, tự giữ hàng, tự chịu tồn | Không ôm hàng, bán được chiếc nào xưởng gửi chiếc đó |
| Giá | Tự đặt giá bán lẻ | Bán theo giá lẻ thống nhất của xưởng |
| Thu nhập | Phần chênh giữa giá mua và giá bán | Phần hưởng theo mỗi đơn thành công |
| Giao hàng | Tự giao cho khách của mình | Thường xưởng gửi thẳng cho khách lẻ |
| Đổi trả | Xử lý với khách lẻ, rồi với xưởng theo điều kiện sỉ | Xưởng xử lý theo chính sách chung |
| Rủi ro của xưởng | Thấp sau khi khách đã trả tiền | Hàng gửi đi có thể bị hoàn, phí gửi hai chiều |
Vì khác nhau như vậy, chính sách cộng tác viên phải viết riêng, không chép từ điều kiện bán sỉ. Một người có thể vừa là khách sỉ với mẫu này vừa là cộng tác viên với mẫu khác, nhưng mỗi đơn phải rõ thuộc loại nào ngay từ lúc nhận.
Ghi lẫn hai loại vào cùng một sổ là nguồn gốc của rất nhiều chỗ lệch tiền cuối tháng. Nên có hai sổ, hoặc ít nhất một cột đánh dấu loại đơn rõ ràng.
Giao ảnh và video cho cộng tác viên
Cộng tác viên bán bằng hình ảnh, nên bộ ảnh xưởng giao là công cụ làm việc chính của họ. Một bộ ảnh tốt cho mỗi mẫu gồm:
- Ảnh trải phẳng mặt trước, mặt sau, nền đồng nhất.
- Ảnh cận chất vải và đường may để khách lẻ thấy chất lượng.
- Ảnh đủ màu xếp cạnh nhau.
- Ảnh hoặc video mặc thử không lộ mặt, có ghi chiều cao và cân nặng người mặc, size đang mặc.
- Một đoạn mô tả soạn sẵn gồm chất liệu, bảng số đo, cách giặt, để cộng tác viên chép dùng.
- Ghi chú các điều không được làm: không chỉnh màu sai lệch, không ghép mặt người khác, không ghi chất liệu khác thực tế.
Để bộ ảnh ở một thư mục chung, đặt tên theo mã mẫu, cập nhật khi có mẫu mới hoặc lô vải mới. Gửi lẻ từng ảnh qua tin nhắn sẽ trôi mất, cộng tác viên mới vào không tìm được ảnh cũ.
Nhắc cộng tác viên rằng ảnh là của xưởng, chỉ dùng để bán hàng xưởng. Có người dùng ảnh xưởng để bán hàng lấy từ nơi khác rẻ hơn, khách nhận hàng không giống ảnh thì mang tiếng cho chính xưởng.
Giữ giá bán lẻ thống nhất
Điều làm hỏng kênh cộng tác viên nhanh nhất là mỗi người bán một giá. Người này giảm để chốt nhanh, người kia thấy mất khách nên giảm theo, chỉ vài tuần là giá lẻ tụt sát giá sỉ, phần hưởng của mọi người đều mỏng, và khách sỉ đang bán cùng mẫu cũng bị kéo theo.
Chính sách nên ghi rõ giá bán lẻ của từng mẫu, và cộng tác viên không được bán thấp hơn. Có thể cho phép bán cao hơn nếu họ tự lo thêm dịch vụ, nhưng giá thấp nhất phải giữ. Khi xưởng muốn giảm giá, ví dụ xả màu cũ, xưởng công bố một giá mới cho tất cả cùng lúc, không để từng người tự quyết.
Giá lẻ của cộng tác viên cũng cần khớp với giá khách sỉ bán ra. Nếu xưởng vừa bán sỉ cho shop vừa có cộng tác viên, giá lẻ cộng tác viên nên ngang mặt bằng giá bán lẻ của các shop, để không cạnh tranh trực tiếp với chính khách sỉ của mình.
Người vi phạm giá nên được nhắc riêng lần đầu, ghi lại; lặp lại thì dừng hợp tác. Đây là luật bảo vệ chính những cộng tác viên làm ăn đàng hoàng, nên nói rõ như vậy khi họ bắt đầu.
Tính phần hưởng của cộng tác viên
Có hai cách phổ biến. Cách thứ nhất là chiết khấu trên giá bán lẻ: mỗi đơn thành công, cộng tác viên hưởng một tỷ lệ cố định của giá lẻ. Cách thứ hai là giá cộng tác viên: xưởng báo một giá riêng, cộng tác viên bán theo giá lẻ thống nhất và hưởng phần chênh. Về kết quả hai cách gần giống nhau, khác ở cách trình bày; chọn cách nào cộng tác viên dễ hiểu hơn.
Ví dụ giả định: mẫu váy có giá lẻ thống nhất 200 đơn vị, giá cộng tác viên 160 đơn vị, phần hưởng mỗi chiếc là 40 đơn vị. Xưởng phải kiểm tra rằng 160 đơn vị vẫn đủ trả giá vốn đầy đủ, chi phí đóng gói lẻ, phần phí gửi xưởng chịu nếu có, và một khoản dự phòng cho hàng hoàn. Nếu không đủ, phải nâng giá lẻ hoặc giảm phần hưởng, không thể cắn răng chịu.
Nên ghi rõ đơn thế nào mới được tính là thành công: khách đã nhận hàng và qua thời hạn đổi trả, hay chỉ cần khách đã chuyển khoản. Đơn bị hoàn thì phần hưởng tính sao, phí gửi hoàn ai chịu. Những dòng này tránh rất nhiều tranh cãi về sau.
Không nên hứa thu nhập kiểu bán vài đơn mỗi ngày là đủ sống. Mỗi người bán được bao nhiêu tuỳ vào khách quen, thời gian bỏ ra và mùa vụ. Nói thật về rủi ro, có những tuần không bán được đơn nào, sẽ giữ được những người làm lâu dài thay vì người đến rồi đi trong một tháng.
Đơn của cộng tác viên: ai giao, ai thu tiền, đổi trả thế nào
Cách phổ biến với xưởng nhỏ là cộng tác viên chốt đơn, gửi thông tin người nhận cho xưởng, xưởng đóng gói và gửi thẳng cho khách lẻ, thu tiền khi giao hoặc khách chuyển trước. Cách này giúp cộng tác viên không cần ôm hàng, nhưng xưởng phải có người đóng gói lẻ mỗi ngày và chịu rủi ro hàng hoàn.
Nếu khách chuyển khoản trước, nên chuyển thẳng vào tài khoản của xưởng, không qua tài khoản cộng tác viên. Như vậy tiền hàng không nằm rải rác ở nhiều nơi, và cộng tác viên cũng không bị nghi ngờ giữ tiền. Phần hưởng xưởng chuyển lại theo kỳ đối soát.
Gói hàng gửi cho khách lẻ nên trung tính hoặc theo thoả thuận, có thể không ghi giá xưởng bên trong. Một số cộng tác viên muốn ghi tên mình là người gửi; xưởng cân nhắc, ghi rõ trong chính sách.
Đổi trả với khách lẻ đi theo chính sách chung của xưởng, cộng tác viên chuyển lời khách tới xưởng, không tự hứa ngoài chính sách. Lỗi do xưởng thì xưởng chịu phí gửi đổi; khách đổi ý thì theo quy định đã công bố. Chính sách càng rõ, cộng tác viên càng tự tin bán.
Lịch đối soát hằng tuần
Đối soát đều đặn là thứ giữ cho kênh cộng tác viên sạch sẽ. Một chu kỳ mỗi tuần hợp với hầu hết xưởng nhỏ:
- Chốt danh sách đơn trong tuần của từng cộng tác viên: mã đơn, ngày gửi, mẫu, giá bán, trạng thái giao.
- Đánh dấu đơn thành công theo đúng định nghĩa trong chính sách, tách riêng đơn hoàn và đơn đang chờ.
- Tính phần hưởng của các đơn thành công, trừ các khoản đã thoả thuận nếu có.
- Gửi bảng đối soát cho từng người, cho họ một khoảng thời gian ngắn để kiểm và phản hồi.
- Chuyển phần hưởng sau khi hai bên khớp, lưu lại chứng từ chuyển khoản.
- Chuyển đơn đang chờ sang kỳ sau, không tính tạm để tránh phải trừ lại.
Về thuế, phần thu nhập cộng tác viên nhận được có thể thuộc diện phải kê khai, khấu trừ theo quy định hiện hành, tuỳ vào cách hai bên ký kết và mức thu nhập. Xưởng nên tra văn bản hiện hành, hỏi cơ quan thuế, hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để làm đúng ngay từ đầu.
Chọn và giữ cộng tác viên
Không phải ai xin làm cộng tác viên cũng nên nhận. Người phù hợp thường đã có một nhóm khách quen thật: đồng nghiệp ở cơ quan, phụ huynh cùng lớp, hàng xóm khu chung cư, nhóm bạn trên mạng. Họ bán bằng lòng tin của chính mình, nên ít khi bán phá giá hay mô tả sai.
Lúc nhận người mới, gửi cho họ bản chính sách ngắn và hỏi lại họ đã đọc chưa. Cho họ bắt đầu với vài mẫu dễ bán nhất, theo dõi một hai tháng. Người làm đều, đối soát sòng phẳng thì mở thêm mẫu, cho xem mẫu mới sớm.
Giữ cộng tác viên giỏi bằng sự đều đặn của xưởng: hàng có đúng lúc, gửi đúng hẹn, đối soát đúng ngày, trả lời nhanh khi họ hỏi. Phần hưởng cao mà xưởng giao chậm, hàng khác ảnh thì người giỏi cũng bỏ đi.
Đừng đặt chỉ tiêu ép bán hay phạt người bán ít. Cộng tác viên không phải nhân viên, họ có công việc khác. Mối quan hệ lâu dài được xây trên việc cả hai bên cùng có lợi và không ai bị ép.
Câu hỏi thường gặp
Cộng tác viên của xưởng khác khách sỉ thế nào?
Khách sỉ mua đứt hàng, tự giữ hàng và tự đặt giá bán lẻ. Cộng tác viên không ôm hàng, bán theo giá lẻ thống nhất của xưởng, xưởng thường gửi thẳng cho khách lẻ và cộng tác viên hưởng một phần trên mỗi đơn thành công.
Nên trả cho cộng tác viên theo chiết khấu hay giá riêng?
Hai cách cho kết quả gần giống nhau, chọn cách cộng tác viên dễ hiểu hơn. Quan trọng là xưởng kiểm tra phần còn lại sau khi trừ phần hưởng vẫn đủ bù giá vốn, đóng gói lẻ, phí gửi và dự phòng hàng hoàn.
Làm sao giữ cộng tác viên không bán phá giá?
Ghi rõ giá bán lẻ thấp nhất của từng mẫu trong chính sách, xưởng công bố giá mới cho tất cả khi muốn giảm, nhắc riêng người vi phạm lần đầu và dừng hợp tác nếu lặp lại. Giá lẻ cũng nên ngang mặt bằng giá của các shop sỉ.
Tiền khách lẻ trả nên chuyển vào tài khoản ai?
Nên chuyển thẳng vào tài khoản của xưởng, không qua tài khoản cộng tác viên. Tiền hàng không nằm rải rác, cộng tác viên không bị nghi ngờ giữ tiền, và phần hưởng được xưởng chuyển lại theo kỳ đối soát.
Bao lâu nên đối soát với cộng tác viên một lần?
Mỗi tuần một lần hợp với hầu hết xưởng nhỏ. Chốt danh sách đơn, tách đơn thành công, đơn hoàn và đơn đang chờ, tính phần hưởng, gửi bảng cho từng người kiểm, rồi chuyển tiền và lưu chứng từ.
Thu nhập của cộng tác viên có phải kê khai thuế không?
Có thể có, tuỳ cách hai bên ký kết và mức thu nhập, theo quy định hiện hành về thuế thu nhập. Xưởng nên tra văn bản hiện hành, hỏi cơ quan thuế nơi đặt xưởng hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi mở rộng kênh cộng tác viên.