Theo nguyên tắc chung của quy định về nhãn hàng hoá ở Việt Nam, nhãn phải có ít nhất ba nội dung: tên hàng hoá, tên và địa chỉ của tổ chức hoặc cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hoá, và xuất xứ hàng hoá. Ngoài ba nội dung đó, mỗi nhóm hàng còn có phần bắt buộc riêng: quần áo cần thành phần vải và hướng dẫn giặt, đồ chơi trẻ em cần cảnh báo và độ tuổi, thực phẩm cần hạn dùng và thành phần.
Người lấy hàng xưởng hay gặp cảnh hàng chỉ có một mác dệt tên kiểu dáng hoặc không có gì, trong khi bán ra thị trường thì phải có nhãn đủ nội dung. Bài này đi qua ba nội dung chung, phần riêng của các nhóm hàng người bán nhỏ hay lấy, sự khác nhau giữa nhãn gốc và nhãn phụ, ai chịu trách nhiệm khi nhãn sai, và cách kiểm nhãn ngay tại xưởng. Quy định về nhãn đã sửa đổi nhiều lần, chi tiết từng nhóm hàng cần tra văn bản hiện hành.
Ba nội dung chung mà nhãn nào cũng phải có
Tên hàng hoá. Gọi đúng món hàng là gì: áo sơ mi nữ, bộ đồ ngủ trẻ em, khăn tắm, ly sứ. Tên không được gây hiểu nhầm về bản chất hay công dụng, ví dụ ghi "lụa tơ tằm" cho một chiếc áo vải tổng hợp là sai ngay từ dòng đầu.
Tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm. Là doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc cá nhân đứng ra chịu trách nhiệm về món hàng trên thị trường. Với hàng sản xuất trong nước, thường là cơ sở sản xuất; nếu bạn đặt xưởng làm và đứng tên mình trên sản phẩm thì có thể chính bạn là đơn vị chịu trách nhiệm. Địa chỉ phải đủ để tìm được.
Xuất xứ hàng hoá. Nơi hàng được sản xuất hoặc trải qua công đoạn chế biến cơ bản cuối cùng. Cách ghi thường gặp là "Sản xuất tại", "Chế tạo tại", "Xuất xứ" kèm tên nước. Ghi xuất xứ thế nào cho đúng với hàng xưởng là chuyện cần cẩn thận, có bài riêng trong cùng chuyên mục.
Nội dung riêng theo nhóm hàng. Quy định chia hàng hoá thành nhiều nhóm, mỗi nhóm có danh sách thông tin bắt buộc thêm. Đây là phần người bán hay bỏ sót nhất vì nó khác nhau giữa quần áo, đồ gia dụng, đồ chơi, thực phẩm, mỹ phẩm.
Phần bắt buộc riêng của các nhóm hàng xưởng hay gặp
Bảng dưới là tóm tắt ở mức nguyên tắc để bạn biết phải hỏi xưởng những gì. Danh sách đầy đủ và cách trình bày cụ thể cần tra phụ lục của văn bản hiện hành về nhãn hàng hoá.
| Nhóm hàng | Thường phải có thêm | Hỏi xưởng điều gì |
|---|---|---|
| Quần áo, khăn, chăn ga | Thành phần nguyên liệu, thông số (cỡ), hướng dẫn sử dụng và bảo quản, năm sản xuất | Vải gì, tỷ lệ sợi bao nhiêu, giặt máy được không, nhiệt độ ủi |
| Giày dép, túi xách | Chất liệu chính, thông số, hướng dẫn bảo quản | Mũ giày, đế, lót là chất liệu gì |
| Đồ gia dụng nhựa, gốm sứ | Thành phần hoặc vật liệu, thông số, hướng dẫn sử dụng, cảnh báo nếu có | Dùng được với đồ nóng, lò vi sóng, máy rửa chén không |
| Đồ chơi trẻ em | Thành phần, thông số, cảnh báo an toàn, độ tuổi phù hợp, năm sản xuất, dấu hợp quy | Đã chứng nhận hợp quy chưa, giấy tờ đâu |
| Thực phẩm đóng gói | Định lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần, hướng dẫn bảo quản | Hồ sơ công bố sản phẩm, giấy đủ điều kiện an toàn thực phẩm |
| Mỹ phẩm | Thành phần, công dụng, cách dùng, khối lượng, số lô, hạn dùng, số tiếp nhận công bố | Số tiếp nhận phiếu công bố của sản phẩm |
Nhìn bảng sẽ thấy vì sao hai nhóm cuối là vùng rủi ro cao: ngoài nhãn, chúng còn cần hồ sơ công bố trước khi được đưa ra thị trường. Không có hồ sơ đó thì nhãn có đẹp đến đâu cũng không giải quyết được gì.
Nhãn gốc và nhãn phụ: khác nhau ở đâu
Nhãn gốc là nhãn do đơn vị sản xuất gắn lên hàng từ đầu: mác dệt ở cổ áo, nhãn may ở đường sườn, nhãn dán trên hộp. Nhãn phụ là nhãn bổ sung khi nhãn gốc chưa đủ nội dung bắt buộc hoặc chưa bằng tiếng Việt, hay gặp nhất ở hàng nhập khẩu. Với hàng xưởng trong nước, nhãn phụ thường được dùng để bổ sung phần thiếu, ví dụ mác dệt chỉ có tên kiểu dáng thì thêm một thẻ treo hoặc nhãn dán ghi đủ ba nội dung chung và phần riêng.
Nguyên tắc quan trọng là nhãn phụ không được che khuất hay mâu thuẫn với nhãn gốc. Nếu mác dệt ghi một thành phần vải mà thẻ treo ghi thành phần khác, người kiểm tra sẽ hỏi cái nào đúng. Nhãn phụ cũng phải gắn chắc trên hàng hoặc trên bao bì thương phẩm, không phải tờ giấy rời bỏ trong túi gửi hàng.
Trên thực tế, nhiều người bán nhỏ đặt in thẻ treo chung cho cả lô, ghi tên cơ sở sản xuất, địa chỉ, xuất xứ, rồi để trống phần cỡ và thành phần để ghi tay. Cách đó dùng được khi nội dung ghi tay rõ ràng, đúng sự thật và nhất quán giữa các món cùng lô. Khi lượng hàng lớn dần, nên đề nghị xưởng may nhãn đủ nội dung ngay trên chuyền để đỡ việc và đỡ sai.
Ai chịu trách nhiệm khi nhãn sai hoặc thiếu
Về nguyên tắc, đơn vị ghi trên nhãn là đơn vị chịu trách nhiệm chính về nội dung nhãn và chất lượng hàng. Nhưng người bán lẻ cũng có trách nhiệm của mình: không được bán hàng không có nhãn, hoặc có nhãn mà thiếu nội dung bắt buộc, hoặc nhãn ghi sai sự thật mà mình biết. Khi kiểm tra tại sạp, người bị lập biên bản đầu tiên thường là người đang bán.
Vì vậy chuyện "xưởng không may nhãn thì thôi, đâu phải lỗi của mình" không đứng vững. Người bán nhỏ nên coi việc kiểm nhãn là một bước của khâu nhận hàng, giống như kiểm đường may và đếm số lượng. Hàng thiếu nhãn thì hoặc đề nghị xưởng bổ sung trước khi giao, hoặc tự bổ sung nhãn phụ với thông tin xưởng cung cấp, hoặc không nhận.
Một tình huống khó hơn là khi bạn đặt xưởng làm lô nhỏ và may nhãn mác riêng mang tên shop. Lúc đó, trên nhãn có tên bạn, và rất có thể bạn được xem là đơn vị chịu trách nhiệm về hàng hoá. Trước khi làm, hãy hiểu rõ trách nhiệm đi kèm cái tên đó, thoả thuận với xưởng bằng văn bản về chất liệu và chất lượng, và nếu chưa chắc thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn cho trường hợp cụ thể của mình.
Kiểm nhãn ngay tại xưởng trong năm phút
Không cần thuộc lòng quy định. Mang theo một danh sách ngắn và kiểm trên vài món ngẫu nhiên của lô trước khi trả tiền.
- Rút ngẫu nhiên ba đến năm món từ các bó hàng khác nhau, không lấy món xưởng đưa sẵn.
- Tìm tên hàng, tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, xuất xứ. Ghi lại món nào thiếu nội dung nào.
- Với quần áo, đọc thành phần vải và hướng dẫn giặt; sờ vải xem có khớp với thành phần ghi không. Vải bóng cứng mà ghi toàn cotton là dấu hiệu cần hỏi.
- Với đồ cho trẻ em, tìm độ tuổi, cảnh báo, dấu hợp quy nếu nhóm hàng yêu cầu.
- Hỏi xưởng sẽ bổ sung phần thiếu thế nào và ghi thoả thuận đó vào tin nhắn chốt đơn.
- Chụp ảnh nhãn của vài món mẫu để đối chiếu khi lô hàng về tới nơi.
Năm phút này đáng giá vì sửa nhãn trước khi hàng rời xưởng rẻ hơn nhiều so với tự in, tự gắn cho vài trăm món sau khi hàng đã về kho.
Nhãn khi bán online: thông tin trên trang bán phải khớp nhãn thật
Bán hàng trên mạng, khách không cầm được món hàng để đọc nhãn trước khi mua. Vì vậy phần mô tả trên trang bán gần như là nhãn thứ hai của sản phẩm: tên hàng, chất liệu, xuất xứ, đơn vị chịu trách nhiệm, hướng dẫn bảo quản. Nhiều sàn thương mại điện tử có sẵn các ô bắt buộc cho những thông tin này, và người bán hay điền đại cho xong để đăng được sản phẩm.
Chỗ nguy hiểm là mô tả trên mạng ghi một đằng, nhãn trên hàng ghi một nẻo. Trang bán ghi "cotton" trong khi mác ghi vải pha, trang bán ghi xuất xứ Việt Nam trong khi trên hàng không có thông tin nào. Khi khách khiếu nại hoặc khi có kiểm tra, sự lệch nhau đó là bằng chứng rõ nhất cho việc cung cấp thông tin sai. Hãy coi mỗi lần đăng mẫu mới là một lần đối chiếu: mở ảnh nhãn đã chụp khi nhận hàng, chép đúng nội dung sang trang bán, không thêm, không bớt.
Nếu sau này đổi xưởng cho cùng một mẫu, nhãn có thể khác đi. Lúc đó cập nhật lại trang bán, đừng để mô tả cũ áp cho hàng mới.
Những cách ghi nhãn nên tránh
Không ghi những gì không kiểm chứng được: "chống tia cực tím", "kháng khuẩn", "vải nhập khẩu cao cấp" khi xưởng không có giấy tờ chứng minh. Một dòng quảng cáo trên nhãn được xem là thông tin về hàng hoá, ghi sai là ghi nhãn sai sự thật, không còn là chuyện tiếp thị.
Không dùng tên, biểu tượng hay cách trình bày giống nhãn hiệu của người khác để khách tưởng là hàng thương hiệu. Đây không chỉ là chuyện nhãn mà đã sang chuyện xâm phạm nhãn hiệu, hậu quả nặng hơn nhiều. Không ghi xuất xứ theo kiểu "Thiết kế tại nước ngoài" để khách hiểu nhầm là hàng nhập, khi toàn bộ quá trình làm ở Việt Nam.
Không xé bỏ nhãn gốc để thay bằng nhãn của mình nếu bạn không phải đơn vị sản xuất và không có thoả thuận rõ ràng với xưởng. Việc thay nhãn làm đứt chuỗi trách nhiệm, và khi có sự cố về chất lượng, không ai còn biết ai đã làm ra món hàng. Khi phân vân về một cách ghi cụ thể, hãy tra văn bản hiện hành về nhãn hàng hoá hoặc hỏi người có chuyên môn trước khi in hàng loạt.
Câu hỏi thường gặp
Quần áo lấy sỉ từ xưởng không có nhãn thì có bán được không?
Theo nguyên tắc, hàng bán ra thị trường cần có nhãn đủ nội dung bắt buộc. Bạn nên đề nghị xưởng bổ sung nhãn hoặc cung cấp thông tin để bạn gắn nhãn phụ, ghi tên hàng, đơn vị chịu trách nhiệm, xuất xứ và phần riêng của hàng dệt may.
Nhãn phụ có thể là thẻ treo bằng giấy không?
Được dùng trong nhiều trường hợp, miễn là gắn chắc vào hàng hoặc bao bì thương phẩm, nội dung đủ, rõ ràng và không mâu thuẫn với nhãn gốc. Tờ giấy rời bỏ trong túi gửi hàng không được xem là nhãn.
Ghi tên shop của mình lên nhãn thì mình có phải chịu trách nhiệm không?
Rất có thể có, vì đơn vị ghi trên nhãn thường được coi là đơn vị chịu trách nhiệm về hàng hoá. Trước khi làm, hãy thoả thuận rõ với xưởng về chất lượng và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn cho trường hợp của mình.
Nhãn có bắt buộc bằng tiếng Việt không?
Hàng lưu thông trong nước cần có các nội dung bắt buộc bằng tiếng Việt. Có thể ghi thêm ngôn ngữ khác nhưng nội dung tiếng Việt phải đầy đủ và kích thước chữ không nhỏ hơn phần ngôn ngữ khác theo yêu cầu của quy định.
Đồ chơi trẻ em lấy từ xưởng trong nước cần gì trên nhãn?
Ngoài ba nội dung chung, đồ chơi trẻ em thường phải có thành phần, thông số, cảnh báo an toàn, độ tuổi phù hợp, năm sản xuất và dấu hợp quy. Hãy hỏi xưởng giấy chứng nhận hợp quy trước khi nhận hàng.
Tra quy định về nhãn hàng hoá ở đâu cho chắc?
Tra văn bản hiện hành về nhãn hàng hoá trên cổng thông tin pháp luật của nhà nước, đọc kỹ phần phụ lục theo nhóm hàng. Quy định đã sửa đổi nhiều lần nên đừng dựa vào bài viết cũ hay lời truyền miệng.