Lấy sỉ đồ mây tre đan và đồ gỗ nhỏ thì cái lo lớn nhất không nằm ở kiểu dáng mà ở độ khô: hàng chưa khô kỹ hoặc chưa được xử lý sẽ lên mốc, bị mọt chỉ sau vài tuần nằm trong thùng. Vì vậy trước khi chốt, hãy kiểm độ khô, kiểm nan đan và mối ghép, hỏi rõ cơ sở đã xử lý chống mốc mọt bằng cách nào, rồi mới tính chuyện số lượng và đóng gói.
Đây là nhóm hàng đẹp, dễ chụp ảnh, được ưa làm quà và đồ trang trí nhà cửa. Nhưng nó cũng là nhóm cồng kềnh, nhạy ẩm, mỗi chiếc làm tay một khác, nên người mới hay vấp ở khâu cất trữ và vận chuyển hơn là ở khâu chọn mẫu. Bài dưới đi qua từng việc theo thứ tự lấy hàng thực tế.
Các nhóm hàng hay gặp và chỗ cần soi kỹ
Giỏ, làn, khay mây. Mây là sợi dẻo, đan được nhiều kiểu dày mịn. Soi các đầu nan ở mép và quai: đầu nan phải được giấu vào trong hoặc buộc chặt, không để chĩa ra cào tay. Quai giỏ nên có lõi chắc, nhấc giỏ có đồ nặng vẫn không xệ.
Rổ, hộp, đèn tre đan. Tre và giang cứng hơn mây, nan dễ gãy nếu chẻ mỏng hoặc chưa luộc, ngâm kỹ. Bẻ nhẹ một góc nan: nan tốt dẻo, có độ đàn; nan giòn gãy ngay là tre non hoặc xử lý chưa tới.
Đồ cói, lục bình, bèo. Nhẹ, mềm, giá dễ chịu, rất hợp làm giỏ đựng đồ, thảm nhỏ. Đây là nhóm hút ẩm mạnh nhất, dễ mốc nhất, nên soi kỹ các chỗ gấp, chỗ đan dày xem có đốm đen, đốm trắng không.
Hộp, khay, thớt, muỗng gỗ nhỏ. Xem thớ gỗ có nứt chân chim ở đầu cạnh không, mối ghép có khít không, bề mặt đã chà nhám mịn chưa. Đồ gỗ tiếp xúc thực phẩm như thớt, muỗng cần hỏi kỹ gỗ gì và lớp phủ là gì.
Kiểm độ khô và độ chắc ngay tại cơ sở
Không cần máy đo, vẫn có vài cách thô mà hiệu quả để biết hàng đã khô và chắc chưa. Kiểm vài chiếc ngẫu nhiên trong mỗi chồng, ưu tiên chiếc nằm dưới cùng vì thường ẩm nhất:
- Ngửi. Hàng khô có mùi gỗ, mùi cỏ nhẹ; mùi ngai ngái, mùi ẩm hay mùi chua là hàng chưa khô hoặc đã chớm mốc.
- Cân tay. Cầm hai chiếc cùng mã, chiếc nặng tay hơn rõ rệt thường còn ẩm. Hàng khô nhẹ và kêu giòn khi gõ.
- Sờ chỗ đan dày và đáy. Chỗ nan chồng nhiều lớp, đáy giỏ, chân khay là chỗ hơi ẩm đọng lâu nhất; sờ thấy mát lạnh hơn chỗ khác là chưa khô.
- Ấn và vặn nhẹ. Đặt giỏ xuống, ấn vào thành, vặn nhẹ hai đầu khay. Hàng chắc giữ được dáng; hàng đan lỏng hoặc mối ghép yếu sẽ xô lệch, kêu cót két.
- Soi lỗ mọt. Tìm những lỗ tròn nhỏ như đầu kim, nhất là ở đồ tre và gỗ; dưới lỗ có bột mịn rơi ra là mọt đang hoạt động, loại ngay cả lô đó.
Nếu cơ sở mới làm xong mẻ hàng và chưa phơi sấy đủ, đừng ngại đề nghị lùi ngày lấy. Mất vài ngày chờ còn hơn mất cả lô vì mốc.
Chống mốc, chống mọt: hỏi cơ sở và tự làm ở kho
Mây tre và gỗ là vật liệu tự nhiên, dễ bị mốc khi ẩm và bị mọt khi chưa xử lý. Các cơ sở làm hàng thường có những công đoạn như ngâm, luộc, phơi, sấy hoặc xử lý thêm trước khi đan, đóng. Bạn không cần biết chi tiết kỹ thuật, nhưng nên hỏi rõ: nguyên liệu đã được xử lý những bước nào, hàng thành phẩm đã sấy chưa, có phủ lớp gì bên ngoài không. Câu trả lời mập mờ là tín hiệu nên lấy ít để thử trước.
Với đồ dùng tiếp xúc thực phẩm như rổ đựng rau, khay đựng bánh, muỗng, thớt, hãy hỏi kỹ xem lớp xử lý hay lớp phủ là gì và có phù hợp tiếp xúc thực phẩm không. Không có thông tin rõ ràng thì bán như đồ trang trí, đồ đựng vật dụng khô, đừng ghi dùng cho thức ăn.
Ở phía bạn, phần chống mốc nằm ở cách cất. Kho phải khô và thoáng, kê hàng khỏi sàn, không dựa vào tường ẩm. Mùa nồm ẩm nên mở thùng kiểm tra thường xuyên, phơi lại những chiếc có dấu hiệu ẩm. Hàng chớm mốc nhẹ có thể lau sạch và phơi khô, nhưng nếu đốm mốc đã ăn sâu vào sợi thì nên loại, đừng bán cho khách.
Đặc điểm từng vật liệu khi cất và chở
Mỗi vật liệu có điểm yếu riêng khi nằm kho và đi đường. Bảng dưới giúp bạn tính trước cách cất, cách gửi cho từng loại:
| Vật liệu | Điểm yếu chính | Cách cất và chở |
|---|---|---|
| Mây | Mốc khi ẩm, xỉn màu khi nắng gắt | Thùng thoáng, tránh nắng chiếu thẳng |
| Tre, giang | Mọt nếu xử lý chưa kỹ, nan dễ gãy | Không chèn ép, có lót đệm góc |
| Cói, lục bình | Hút ẩm mạnh, mốc nhanh nhất | Gói hút ẩm, kiểm tra thường xuyên |
| Gỗ nhỏ | Nứt khi khô quá nhanh, cong khi ẩm | Tránh chỗ nóng, tránh đổi ẩm đột ngột |
Hàng đan cồng kềnh nhưng nhẹ, nên khi gửi xe khách, chành xe hay dịch vụ giao hàng thường bị tính cước theo thể tích. Ưu tiên những mẫu lồng được vào nhau theo bộ lớn nhỏ, vừa đỡ cước vừa đỡ chỗ kho.
Khi nhận hàng, mở kiện ngay trong ngày, dựng giỏ lại cho về dáng, để hàng thoáng vài giờ rồi mới xếp lên kệ. Ghi nhanh số chiếc bẹp, ẩm, gãy nan kèm video để báo cơ sở hoặc nhà xe; báo trễ vài ngày thì khó chứng minh lỗi xảy ra ở khâu nào.
Đóng gói hàng đan và hàng gỗ đi xa
Hàng mây tre ít vỡ như gốm nhưng dễ bẹp, xô dáng và dễ ẩm. Đồ gỗ nhỏ thì sợ trầy xước và va gãy góc:
- Lồng theo bộ các giỏ, khay cùng kiểu khác cỡ; giữa các lớp chèn giấy để không cọ xước, không kẹt cứng vào nhau.
- Giữ dáng giỏ bằng cách nhét giấy vụn vào lòng giỏ, nhất là giỏ có quai, để không bị đè bẹp khi xếp chồng.
- Bọc góc đồ gỗ bằng xốp hoặc bìa gấp, vì góc là chỗ hay sứt mẻ nhất khi thùng bị quăng quật.
- Dùng thùng hoặc bao có lót túi nilon khi chở vào mùa mưa, thêm gói hút ẩm; nhưng về tới nơi phải mở ra ngay cho thoáng, không để hàng nằm trong túi kín lâu.
- Ghi rõ mã, số lượng, cỡ bên ngoài từng bó để kiểm đếm nhanh và không phải mở tung cả thùng.
Khi gửi cho khách lẻ, một chiếc giỏ được nhét đầy giấy và bọc thêm một lớp ngoài thường an toàn hơn bỏ vào hộp to rồi để trống bên trong.
Chọn mẫu bán được và lấy bao nhiêu là vừa
Đồ mây tre đan và đồ gỗ nhỏ bán theo mùa khá rõ. Giỏ quà, khay bày bánh mứt bán mạnh trước Tết và các dịp lễ; giỏ đựng đồ, hộp để bàn, khay trà bán đều quanh năm; giỏ đi biển, túi cói hợp mùa hè. Nhìn lịch của khách mà lấy hàng sớm một hai tháng, vì cơ sở thủ công cần thời gian và phơi sấy phụ thuộc thời tiết.
Người mới nên chọn mẫu dễ dùng, dễ hình dung công dụng: giỏ đựng đồ có nắp, khay chữ nhật, hộp gỗ đựng đồ lặt vặt. Những mẫu thuần trang trí, kích thước lớn như chao đèn, giỏ treo tường đẹp nhưng chiếm kho và khó gửi, nên lấy vài chiếc làm ảnh và thử phản hồi trước.
Vì hàng nhẹ mà cồng kềnh, giới hạn thật của bạn thường là chỗ kho chứ không phải vốn. Hãy đo chỗ cất trước khi đặt hàng, tính xem một bộ lồng vào nhau chiếm bao nhiêu chỗ, và chỉ lấy đủ cho khoảng thời gian bạn bán hết được. Hàng nằm kho lâu qua mùa nồm là hàng có nguy cơ mốc, nên lấy vừa và lấy nhiều đợt an toàn hơn lấy một lần thật nhiều.
Làm việc với cơ sở thủ công cho lâu dài
Phần lớn hàng mây tre đan và đồ gỗ nhỏ do các hộ, tổ thợ làm tại nhà rồi gom về một đầu mối. Điều đó có nghĩa là hai lô cùng mã có thể do hai nhóm thợ khác nhau làm, độ đều tay không giống nhau. Khi đặt hàng, gửi kèm ảnh và một chiếc mẫu chuẩn, ghi rõ kích thước có thể lệch bao nhiêu thì chấp nhận được.
Hàng làm tay cần thời gian, nhất là vào mùa mưa khi phơi sấy chậm. Đặt hàng sát dịp lễ Tết thường bị giao trễ hoặc giao hàng chưa đủ khô. Hãy đặt sớm, chia giao làm nhiều đợt, và nói rõ bạn sẵn sàng chờ hơn là nhận hàng ẩm.
Khi bán, nói đúng chất liệu: mây là mây, nhựa giả mây là nhựa giả mây, gỗ ghép là gỗ ghép. Đừng gắn tên một làng nghề nổi tiếng nếu không chắc hàng làm ở đó. Mô tả trung thực và chụp ảnh thật dưới ánh sáng tự nhiên là cách giữ khách lâu hơn mọi lời khen.
Ghi sổ từng lô: cơ sở nào, mã nào, bao nhiêu chiếc ẩm, bẹp, mọt, cơ sở xử lý ra sao. Hàng thủ công phụ thuộc rất nhiều vào người thợ, nên cuốn sổ này giúp bạn nhận ra sớm khi một đầu mối đổi nhóm thợ hoặc đổi nguồn nguyên liệu, trước khi khách là người phát hiện ra.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết giỏ mây đã khô kỹ khi lấy sỉ?
Ngửi không có mùi ẩm, chua; cầm thấy nhẹ tay, gõ kêu giòn; sờ đáy và chỗ đan dày không thấy mát lạnh hơn chỗ khác. Kiểm vài chiếc nằm dưới chồng vì đó là chỗ ẩm đọng lâu nhất. Nghi ngờ thì đề nghị cơ sở phơi sấy thêm rồi mới lấy.
Đồ mây tre bị mốc nhẹ có cứu được không?
Mốc mới chớm trên bề mặt thường lau sạch được rồi phơi nắng nhẹ hoặc để nơi thoáng gió cho khô hẳn. Nếu đốm mốc đã ăn sâu vào sợi, để lại vết đen loang, thì nên loại, không bán cho khách. Sau đó sửa cách cất kho để không tái diễn.
Thấy lỗ nhỏ trên đồ tre có phải là mọt không?
Những lỗ tròn nhỏ như đầu kim, đặc biệt khi bên dưới có bột mịn rơi ra, thường là dấu hiệu mọt đang hoạt động. Nên tách riêng chiếc đó ngay và kiểm cả lô, vì mọt có thể lan sang các món khác trong cùng thùng.
Rổ tre có dùng đựng thực phẩm được không?
Tuỳ cách xử lý và lớp phủ của từng cơ sở. Hãy hỏi rõ nguyên liệu đã được xử lý những gì và có phù hợp tiếp xúc thực phẩm không. Không có thông tin rõ ràng thì nên bán như đồ đựng vật dụng khô hoặc đồ trang trí, đừng ghi dùng cho thức ăn.
Gửi hàng mây tre đi xa sao cho đỡ cước?
Hàng đan nhẹ nhưng cồng kềnh nên thường bị tính cước theo thể tích. Chọn mẫu lồng được vào nhau theo bộ lớn nhỏ, xếp thật gọn, và hỏi trước nhà xe hoặc đơn vị giao hàng cách quy đổi cước. Cộng phần cước vào giá vốn từng chiếc ngay khi tính giá bán.
Có nên gọi hàng của mình là hàng làng nghề không?
Chỉ nên gọi khi bạn biết chắc nơi làm và có thể giải thích rõ nguồn gốc. Gắn tên một làng nghề nổi tiếng cho hàng không làm ở đó là nói quá về nguồn gốc, vừa mất uy tín với khách, vừa có thể vướng quy định về ghi nhãn và quảng cáo.