Kiểm đếm hàng sỉ cho đúng gồm bốn việc theo thứ tự: kiểm vỏ kiện trước khi ký nhận, quay một video mở kiện liền mạch không cắt, đếm theo từng mã – màu – size rồi đối chiếu với tin nhắn chốt đơn, và ghi biên bản ngắn nếu có thiếu hoặc lỗi. Làm đủ bốn việc trong ngày nhận hàng thì gần như mọi khiếu nại sau đó đều có căn cứ.
Bài viết dành cho người bán nhỏ nhận hàng từ xưởng qua xe khách, chành hoặc chuyển phát. Không cần phần mềm hay dụng cụ đắt tiền; một chiếc điện thoại, một cuốn sổ và một khoảng sàn trống là đủ.
Vì sao phải kiểm ngay trong ngày nhận
Hàng sỉ về một lúc mấy kiện, ai cũng muốn mở ra lấy ngay vài chiếc để chụp ảnh, đăng bán. Rồi phần còn lại để đó, vài hôm sau mới đếm. Khi ấy phát hiện thiếu, xưởng hỏi lại đã mở kiện khi nào, có video không, và câu trả lời thật thà là không. Từ đó mọi chuyện chỉ còn dựa vào thiện chí.
Kiểm trong ngày có ba cái lợi. Thứ nhất, xưởng còn nhớ đơn, còn video đóng hàng, đối chiếu nhanh. Thứ hai, hàng chưa bị lẫn với hàng cũ trong kho, chưa qua tay ai, nên thiếu là thiếu thật. Thứ ba, đơn vị vận chuyển chỉ nhận khiếu nại về vỏ kiện trong thời hạn ngắn, thường tính bằng ngày, quá hạn thì gần như không còn cửa.
Vì vậy, coi ngày nhận hàng là ngày làm việc riêng: dọn sẵn chỗ, sạc đầy điện thoại, chuẩn bị đơn chốt in ra hoặc mở sẵn trên máy, và đừng hẹn khách lấy hàng trước khi đếm xong.
Chuẩn bị trước khi hàng về
Mười phút chuẩn bị làm buổi kiểm hàng nhanh gấp đôi. Những thứ nên có sẵn:
- Một khoảng sàn hoặc bàn trống, sạch, đủ rộng để bày hàng theo nhóm.
- Điện thoại sạc đầy, còn đủ bộ nhớ quay video dài; một giá đỡ đơn giản để rảnh hai tay.
- Dao rọc giấy, kéo, băng keo, túi nilon sạch để chia hàng.
- Đơn chốt với xưởng: danh sách mã, màu, size, số lượng từng dòng.
- Sổ kiểm hàng hoặc một tờ giấy kẻ sẵn cột: mã, màu, size, số đặt, số nhận, số lỗi, ghi chú.
- Thước dây và vài chiếc hàng cũ cùng mẫu để so nếu đây là lô đặt lại.
Nếu có người cùng làm, chia việc: một người mở và đọc, một người ghi. Đọc to từng dòng giúp video có tiếng làm bằng chứng, và giảm nhầm khi đếm nhiều size. Nếu làm một mình, đọc to vẫn có ích: video có tiếng đọc mã và số lượng sẽ dễ theo dõi hơn nhiều khi xưởng xem lại, và bản thân bạn cũng ít đếm sót khi phải nói thành lời từng con số.
Kiểm vỏ kiện trước khi ký nhận
Đây là bước nhiều người bỏ qua vì vội, nhưng là bước duy nhất còn quy được trách nhiệm cho bên vận chuyển:
- Đếm đủ số kiện theo số thứ tự ghi trên kiện và theo phiếu gửi.
- Nhìn băng keo: còn đúng loại băng keo xưởng hay dùng không, có chỗ bị rạch rồi dán chồng lên không.
- Nhìn vỏ: móp góc, thủng, rách, ướt loang, bao dứa bị bung đường may.
- Nhấc thử từng kiện: kiện nào nhẹ hẳn so với kiện cùng loại là dấu hiệu cần mở ngay.
- Nếu có điều bất thường, chụp ảnh và đề nghị người giao ghi nhận trước khi ký, hoặc mở kiểm ngay tại chỗ.
- Nếu vỏ bình thường, ký nhận, ghi giờ nhận vào sổ.
Ký nhận rồi thì việc đòi đơn vị vận chuyển chịu trách nhiệm khó hơn nhiều, vì chữ ký là bằng chứng bạn đã nhận kiện trong tình trạng tốt. Người giao có thể vội, nhưng vài phút nhìn kỹ vỏ kiện là quyền của người nhận; nói nhẹ nhàng rằng mình cần kiểm số kiện trước khi ký, đa số người giao đều chờ.
Quay video mở kiện sao cho có giá trị
Một video mở kiện có giá trị là video mà người xem không thể nghi ngờ hàng đã bị lấy ra trước đó. Muốn vậy, video phải liền mạch, không cắt, không tạm dừng, bắt đầu từ lúc kiện còn nguyên băng keo, quay rõ mã vận đơn hoặc dấu riêng trên kiện, quay đủ sáu mặt kiện trước khi rạch.
Đặt điện thoại trên giá đỡ, góc nhìn từ trên xuống thấy cả kiện và mặt bàn. Rạch băng keo trong khung hình, lấy từng túi hàng ra, đặt lên bàn ngay trong khung. Không đi ra khỏi khung hình, không cúi che khuất ống kính. Nếu kiện quá lớn, quay từng lớp, nhưng vẫn không ngắt video.
Với lô nhiều kiện, mỗi kiện một video riêng, đặt tên tệp theo ngày và số kiện. Lưu vào một thư mục theo đơn, giữ ít nhất đến khi hết hạn đổi trả với khách lẻ, vì có lỗi phát hiện muộn vẫn cần đến. Video dài vài chục phút là bình thường; đừng cố quay nhanh mà bỏ qua bước đếm.
Một điểm hay bị quên: kiểm tra video vừa quay trước khi vứt vỏ kiện. Có lúc điện thoại dừng quay vì đầy bộ nhớ, có cuộc gọi đến, hoặc khung hình bị lệch mất nửa bàn. Phát hiện sớm thì còn chụp bổ sung vỏ kiện, băng keo, mã vận đơn. Vỏ kiện của lô có vấn đề nên giữ lại vài ngày cho tới khi xưởng xác nhận xử lý xong, vì đôi khi xưởng hoặc bên vận chuyển cần xem lại cách dán băng keo, dấu đánh trên kiện.
Đếm và đối chiếu theo mã, màu, size
Đếm hàng sỉ đúng cách là đếm theo bảng, không đếm tổng. Tổng đủ mà sai size vẫn là sai đơn. Mẫu bảng kiểm đơn giản:
| Cột | Ghi gì | Mẹo |
|---|---|---|
| Mã hàng | Mã theo đơn chốt | Dùng đúng mã xưởng ghi để đối chiếu nhanh |
| Màu | Tên màu theo xưởng | Soi dưới ánh sáng tự nhiên, không dưới đèn vàng |
| Size | Từng size một dòng | Không gộp size, dễ sót size khó bán |
| Số đặt | Theo đơn chốt | Điền sẵn trước khi mở kiện |
| Số nhận | Đếm thực tế | Đếm hai lần nếu lệch |
| Số lỗi | Chiếc lỗi tách riêng | Chụp ảnh từng chiếc lỗi |
| Ghi chú | Lẫn mẫu, sai màu, thừa | Thừa cũng ghi, để báo xưởng |
Đếm xong, cộng từng cột, so với đơn chốt. Hàng thừa cũng nên báo xưởng; giữ im hàng thừa là cách nhanh nhất làm mất lòng một xưởng tốt, vì sớm muộn xưởng cũng kiểm kho ra.
Rút mẫu kiểm chất lượng khi không kiểm hết được
Lô vài trăm chiếc thì người bán nhỏ không thể giở từng chiếc. Cách làm hợp lý là rút mẫu: mỗi mã, mỗi màu rút vài chiếc ở các vị trí khác nhau trong kiện, chiếc ở trên, ở giữa, ở đáy, vì hàng lỗi hay bị dồn xuống dưới. Giở ra kiểm đường may, đầu chỉ, nách, đáy quần, khoá kéo, cúc, độ đều màu giữa thân trước và thân sau.
Đo lại một chiếc mỗi size bằng thước dây, so với bảng size xưởng đưa và với lô trước nếu là hàng đặt lại. Chênh một chút là bình thường với hàng may; chênh nhiều so với lô trước thì phải báo ngay, vì khách quen mua theo size cũ sẽ đổi trả hàng loạt.
Nếu mẫu rút ra có tỷ lệ lỗi cao, đừng chỉ báo số chiếc lỗi tìm thấy. Báo xưởng rằng tỷ lệ lỗi trong mẫu cao và đề nghị cách xử lý cho cả lô, kèm video rút mẫu. Đây là chỗ cuốn sổ và video giúp bạn nói chuyện bằng số, không bằng cảm giác.
Ghi biên bản ngắn và báo xưởng
Biên bản ở đây không cần mẫu cầu kỳ. Một trang ghi ngày nhận, đơn vị vận chuyển, số kiện, tình trạng vỏ kiện, bảng đối chiếu số đặt và số nhận, danh sách chiếc lỗi kèm mô tả ngắn, tên tệp video tương ứng. Nếu có người giao chứng kiến, xin chữ ký; nếu không, tự ký và chụp lại.
Gửi xưởng ngay trong ngày: ảnh biên bản, video, ảnh chiếc lỗi, và một tin nhắn ngắn nói rõ đề xuất xử lý. Giọng nên bình tĩnh, nói sự việc, không quy kết. Xưởng làm ăn tử tế khi nhận được một báo cáo gọn như vậy thường xử lý nhanh, vì họ cũng cần biết khâu nào đang sai.
Sau cùng, chỉ nhập vào kho số hàng đạt, tách riêng hàng lỗi chờ xử lý, không để lẫn. Ghi vào sổ nguồn hàng tỷ lệ thiếu và lỗi của lô này; sau vài lô, bạn có một bảng chấm điểm xưởng thật sự dựa trên số liệu của chính mình.
Những lỗi kiểm đếm hay gặp ở người bán nhỏ
Mở kiện rồi mới nhớ ra quay video. Lúc này video không còn giá trị, vì không chứng minh được kiện còn nguyên. Tạo thói quen dựng điện thoại lên giá trước, bấm quay, rồi mới cầm dao rọc.
Đếm tổng thay vì đếm theo size. Tổng đủ năm mươi chiếc nhưng size M thiếu năm, size XL thừa năm. Đây là sai lệch hay gặp nhất và hay bị bỏ qua nhất, đến khi khách hỏi size M mới biết hết hàng.
Để hàng mới lẫn hàng cũ trước khi đếm. Xếp vội hàng mới lên kệ cạnh hàng tồn cùng mẫu, đến lúc đếm thì không còn tách được lô nào ra lô nào. Đếm xong mới cất, cất theo mã.
Báo xưởng bằng lời nói qua điện thoại. Cuộc gọi không để lại dấu vết. Có thể gọi để báo nhanh, nhưng sau đó luôn gửi tin nhắn có số liệu và hình ảnh.
Kiểm xong không ghi lại. Không có sổ thì sau vài tháng không nhớ xưởng nào hay giao thiếu, mẫu nào hay lỗi, và mỗi lần đặt hàng lại bắt đầu từ cảm giác.
Câu hỏi thường gặp
Nhận hàng sỉ có cần quay video mở kiện không?
Rất nên. Video mở kiện liền mạch, không cắt, bắt đầu từ lúc kiện còn nguyên là căn cứ gần như duy nhất khi báo xưởng hoặc đơn vị vận chuyển về hàng thiếu, lẫn mẫu, hư hỏng. Không có video thì việc giải quyết chỉ còn dựa vào thiện chí.
Video mở kiện cần quay những gì?
Quay đủ các mặt kiện khi còn nguyên băng keo, mã vận đơn hoặc dấu riêng, cảnh rạch băng keo, lấy từng túi ra và đếm trong khung hình. Không cắt, không tạm dừng, không đi ra khỏi khung. Mỗi kiện một video, đặt tên theo ngày và số kiện.
Có nên ký nhận trước rồi mới kiểm hàng không?
Nên kiểm vỏ kiện trước khi ký: đủ số kiện, băng keo còn nguyên, không móp, rách, ướt, không nhẹ bất thường. Nếu có dấu hiệu lạ thì ghi nhận hoặc mở kiểm ngay tại chỗ. Ký rồi mới phát hiện thì khó quy trách nhiệm cho bên vận chuyển.
Lô hàng nhiều quá không kiểm hết từng chiếc thì làm sao?
Đếm đủ số lượng theo mã, màu, size, còn chất lượng thì rút mẫu: mỗi mã mỗi màu vài chiếc ở trên, giữa và đáy kiện. Nếu tỷ lệ lỗi trong mẫu cao, báo xưởng và đề nghị cách xử lý cho cả lô kèm video rút mẫu.
Hàng về thừa so với đơn có cần báo xưởng không?
Nên báo. Xưởng sớm muộn cũng kiểm kho ra chỗ thiếu, và một lời báo thật lúc đầu giữ được uy tín lâu dài. Bạn có thể đề nghị giữ lại và thanh toán thêm, hoặc gửi trả cùng chuyến hàng sau.
Biên bản nhận hàng sỉ cần ghi gì?
Ngày nhận, đơn vị vận chuyển, số kiện, tình trạng vỏ kiện, bảng đối chiếu số đặt và số nhận theo mã, danh sách chiếc lỗi kèm mô tả, tên tệp video tương ứng, chữ ký người nhận và người giao nếu có.