Lấy sỉ gốm sứ, ly cốc từ xưởng gốm trong nước nên kiểm năm thứ ngay tại chỗ: gõ nghe tiếng, soi men dưới ánh sáng, tìm vết nứt chân chim, đặt lên mặt phẳng xem có cập kênh, và hỏi xưởng men có dùng được cho đồ ăn uống không. Sau đó là khâu quyết định lời lỗ: đóng gói và chở hàng sao cho không vỡ, vì gốm vỡ trên đường là mất trắng.
Gốm là nhóm hàng có biên độ chất lượng rất rộng, từ đồ đổ khuôn hàng loạt tới đồ nặn tay mỗi chiếc một khác. Người mua sỉ lần đầu thường bị cuốn vào màu men đẹp mà quên kiểm những thứ khách sẽ phát hiện sau vài lần rửa. Bài dưới đi theo trình tự từ lúc cầm chiếc cốc mẫu lên tới lúc kiện hàng về tới kho.
Phân biệt vài loại gốm hay gặp ở xưởng
Sành, đất nung. Nung ở nhiệt độ thấp hơn, xương đất xốp, thường dùng làm chậu cây, vại, chum, đồ trang trí. Không tráng men hoặc tráng men một mặt. Hút nước nên ít dùng làm ly cốc uống nước hằng ngày.
Gốm sành sứ, gốm men. Loại phổ biến nhất ở các xưởng gốm gia dụng: bát đĩa, cốc, ấm chén. Xương gốm đặc hơn, tráng men kín. Chất lượng phụ thuộc nhiều vào đất, nhiệt độ lò và men, nên hai xưởng làm cùng kiểu có thể khác nhau xa.
Sứ. Xương trắng, mỏng, gõ kêu trong, soi lên ánh sáng mạnh có thể thấy hơi trong ở chỗ mỏng. Bền, ít hút nước, hợp đồ ăn uống và quán xá. Thường do xưởng quy mô lớn hơn làm.
Gốm men rạn, men hoả biến. Đẹp, mỗi chiếc một khác, rất được ưa làm quà. Cần phân biệt men rạn cố ý trên bề mặt với vết nứt thật trong xương gốm. Men rạn thường hợp đồ trang trí hơn đồ đựng thức ăn nóng hằng ngày, nên hỏi xưởng kỹ trước khi bán làm đồ ăn uống.
Kiểm một chiếc cốc mẫu trong hai phút
Đứng ở kho xưởng, có thể kiểm nhanh từng chiếc theo trình tự dưới đây. Làm với vài chiếc rút ngẫu nhiên trong mỗi chồng, đừng chỉ kiểm chiếc xưởng đưa ra:
- Gõ nhẹ bằng móng tay hoặc đầu bút. Tiếng trong, ngân là xương gốm liền; tiếng đục, rè, tắt nhanh thường là có vết nứt ẩn hoặc nung chưa tới.
- Soi men dưới ánh sáng nghiêng. Tìm lỗ châm kim, bọt khí vỡ, chỗ men bị co để lộ xương, vết bám tro lò. Mặt trong lòng cốc quan trọng hơn mặt ngoài vì tiếp xúc đồ uống.
- Tìm vết nứt chân chim. Soi kỹ quanh quai cốc, chỗ nối quai vào thân và đáy. Vết nứt chân chim là những đường mảnh như tóc, nhỏ nước lên thấy nước thấm theo đường đó là nứt thật, không phải men rạn.
- Đặt lên mặt bàn phẳng. Xoay nhẹ xem có cập kênh không, đáy có ráp làm xước bàn không. Đáy chưa mài nhẵn khách sẽ phàn nàn vì xước mặt bàn kính, bàn gỗ.
- Cầm quai thật. Đổ nước vào gần đầy rồi cầm quai nhấc lên: quai chắc tay, không cấn ngón, cốc không nghiêng quá mức.
Với đĩa, bát thì chồng vài chiếc lên nhau xem có khớp, có kênh không; bộ chén ấm thì xem nắp ấm có vừa miệng, vòi có rót gọn không bị chảy ngược.
Men và chuyện an toàn khi đựng đồ ăn uống
Đây là phần người mua sỉ hay bỏ qua nhất. Một số loại men, nhất là men màu rực và men nung ở nhiệt độ thấp, có thể chứa kim loại nặng nếu pha chế không đúng; khi đựng đồ chua, đồ nóng lâu ngày, chất trong men có thể thôi ra. Mắt thường không phân biệt được men an toàn hay không, nên đừng dựa vào màu sắc hay lời quảng cáo chung chung.
Câu hỏi đúng để hỏi xưởng là: sản phẩm này dùng đựng đồ ăn uống được không, đã có phiếu kiểm nghiệm về thôi nhiễm kim loại từ một phòng thử nghiệm chưa, và phiếu đó cấp cho đúng loại sản phẩm, đúng loại men này không. Xưởng có giấy tờ rõ ràng thì bạn có thể tự tin ghi dùng được cho đồ ăn uống. Xưởng không có thì nên bán như đồ trang trí, đồ cắm hoa, hoặc yêu cầu thử nghiệm trước khi lấy số lượng lớn.
Quy định về dụng cụ, vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm có thể thay đổi, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn khi bạn định bán cho quán ăn, quán cà phê. Khi mô tả sản phẩm, ghi đúng những gì xưởng xác nhận: dùng được lò vi sóng hay không, chịu được nước sôi hay không, rửa máy được hay không. Không có căn cứ thì đừng ghi.
Lỗi gốm hay gặp và cách xử lý khi lấy sỉ
Không có xưởng gốm nào ra lò không có hàng lỗi. Điều quan trọng là bạn biết lỗi nào chấp nhận được, lỗi nào phải loại:
| Lỗi | Nhận ra bằng cách | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Nứt chân chim trong xương | Gõ tiếng rè, nhỏ nước thấy thấm | Loại, không bán làm đồ ăn uống |
| Lỗ châm kim, bọt men | Soi nghiêng mặt trong | Ít và ở mặt ngoài thì có thể bán hạ loại |
| Men chảy dính đáy | Đáy có giọt men cứng, sắc | Yêu cầu xưởng mài lại hoặc loại |
| Lệch màu giữa các mẻ lò | Đặt hai chiếc khác chồng cạnh nhau | Thoả thuận lấy cùng mẻ cho một bộ |
| Méo, cập kênh | Đặt lên mặt phẳng, xoay nhẹ | Đồ thủ công lệch nhẹ chấp nhận được nếu báo khách |
| Mẻ, sứt miệng | Miết ngón tay quanh miệng cốc | Loại, dễ gây đứt môi |
Nhiều xưởng có hàng loại hai, hàng lỗi nhẹ bán riêng. Đây là nguồn hàng tốt cho đồ trang trí, chậu cây, nhưng phải tách hẳn với hàng loại một và nói rõ với khách khi bán.
Đóng gói gốm cho khỏi vỡ trên đường
Vỡ là rủi ro lớn nhất của hàng gốm. Một kiện đóng ẩu có thể vỡ một phần mười số hàng sau một chuyến xe khách. Những nguyên tắc dưới đây áp dụng cho cả hàng chở về kho lẫn hàng gửi cho khách lẻ:
- Mỗi món một lớp bọc riêng bằng giấy báo cũ, giấy xốp hoặc màng bong bóng; quai cốc và vòi ấm bọc thêm một lớp vì là chỗ dễ gãy nhất.
- Không để gốm chạm gốm. Giữa các món có vách ngăn hoặc chèn đầy rơm, giấy vụn, xốp hạt; lắc nhẹ thùng không nghe tiếng va là được.
- Xếp món nặng ở dưới, món nhẹ ở trên; đĩa xếp đứng như sách trên giá thường ít vỡ hơn xếp nằm chồng.
- Chừa khoảng đệm ở cả sáu mặt thùng, ít nhất vài phân, vì va đập chủ yếu đến từ thành thùng.
- Dán chiều đặt thùng và ghi hàng dễ vỡ bên ngoài, đồng thời dặn trực tiếp nhà xe; chữ trên thùng không thay được một câu dặn.
- Quay video lúc đóng và lúc mở kiện để có bằng chứng khi đòi bồi thường với nhà xe hoặc khi xưởng giao thiếu.
Hỏi xưởng có nhận đóng gói theo cách của bạn không và tính thêm thế nào. Nhiều xưởng gốm có người đóng hàng rất khéo, rẻ hơn bạn tự mua vật liệu về đóng lại.
Chọn mẫu và tính số lượng cho lần lấy đầu
Gốm là hàng nặng, dễ vỡ, chiếm chỗ, nên lấy quá tay ở lần đầu là gánh nặng kéo dài nhiều tháng. Người mới nên chọn vài mẫu cốc, bát dáng đơn giản, men trơn hoặc men một hai màu trung tính, vì đó là những món dễ phối, dễ bán cho nhiều kiểu khách: gia đình, văn phòng, quán cà phê nhỏ. Mẫu men cầu kỳ, màu lạ đẹp trên ảnh nhưng kén người mua, nên lấy ít để thử phản hồi.
Tính số lượng theo cách bạn bán. Bán lẻ từng chiếc thì mỗi mẫu lấy vừa phải; bán theo bộ cho quán thì phải chắc xưởng giữ được cùng mẻ men cho cả bộ, và nên lấy dư vài chiếc mỗi mã để bù vỡ. Đơn quán xá thường đặt lại khi vỡ dần, nên ghi rõ mã men, mẻ lò để lần sau đặt bù cho khớp màu.
Một chi phí hay bị quên là tỉ lệ hao hụt: vỡ trên đường, mẻ khi bày bán, chiếc lỗi lọt qua khâu kiểm. Hãy giả định trước một phần hao hụt và cộng vào giá vốn từng chiếc thay vì coi mỗi chiếc lấy về đều bán được. Sau vài lô, sổ ghi chép sẽ cho bạn con số hao hụt thật để tính chuẩn hơn.
Hàng thủ công và hàng đổ khuôn: nói thật với khách
Gốm nặn tay hoặc vuốt tay trên bàn xoay thì mỗi chiếc lệch một chút về kích thước, độ dày, màu men. Đây là đặc tính chứ không phải lỗi, nhưng khách mua online không biết thì sẽ nghĩ nhận nhầm hàng. Cách tốt nhất là chụp vài chiếc khác nhau trong cùng một ảnh và ghi rõ mỗi chiếc có thể khác ảnh đôi chút.
Gốm đổ khuôn hàng loạt thì đều hơn, giá thường dễ chịu hơn, hợp với quán xá cần bộ đồng đều. Không nên gọi đồ đổ khuôn là thủ công, cũng không nên gắn tên một làng gốm nổi tiếng nếu bạn không chắc hàng làm ở đó; nói quá về nguồn gốc vừa mất uy tín, vừa có thể vướng quy định về ghi nhãn và quảng cáo.
Khi đã tìm được xưởng hợp, giữ lại một chiếc mẫu của mỗi mã làm chuẩn. Lô sau về, đặt cạnh chiếc mẫu để so màu men và kích thước. Sau vài lô, bạn sẽ biết xưởng nào giữ được tay nghề đều, xưởng nào lệch theo mùa.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao phân biệt men rạn cố ý với vết nứt thật?
Men rạn là những đường rạn mảnh trên lớp men bề mặt, sờ vẫn trơn và gõ vẫn kêu trong. Vết nứt thật đi vào xương gốm, gõ nghe rè, nhỏ nước lên thường thấy nước thấm theo đường nứt. Gặp chiếc nghi ngờ thì loại khỏi nhóm đồ ăn uống.
Ly cốc gốm có màu men rực có an toàn không?
Không đoán được bằng mắt. Một số men màu có thể chứa kim loại nặng nếu pha chế không đúng. Hãy hỏi xưởng phiếu kiểm nghiệm về thôi nhiễm kim loại cho đúng sản phẩm đó. Không có giấy tờ thì nên bán như đồ trang trí, không ghi dùng cho đồ ăn uống.
Hàng gốm vỡ trên đường thì ai chịu?
Tuỳ thoả thuận giữa bạn, xưởng và nhà xe. Thường xưởng chịu đến lúc giao cho nhà xe, nhà xe chịu khi làm vỡ nếu có bằng chứng. Vì vậy cần quay video lúc đóng và lúc mở kiện, giữ phiếu gửi hàng và thoả thuận rõ bằng tin nhắn trước khi gửi.
Có nên lấy hàng gốm loại hai để bán không?
Có thể, nếu bạn bán đúng như vậy. Hàng loại hai lỗi nhẹ như lệch màu, châm kim mặt ngoài hợp làm đồ trang trí, chậu cây. Cần tách riêng khỏi hàng loại một, ghi rõ lỗi cho khách và không dùng loại có vết nứt để đựng đồ ăn uống.
Ghi "dùng được lò vi sóng" cho cốc gốm khi nào thì đúng?
Chỉ khi xưởng xác nhận và có căn cứ, chẳng hạn hướng dẫn sử dụng hay kết quả thử nghiệm. Cốc có viền kim loại, men ánh kim tuyệt đối không cho vào lò vi sóng. Không có căn cứ thì đừng ghi để tránh khách dùng sai.
Đồ gốm thủ công lệch kích thước có bị coi là lỗi không?
Với đồ nặn tay, lệch nhẹ về kích thước và màu men là đặc tính bình thường. Chỉ cần báo trước cho khách bằng ảnh nhiều chiếc khác nhau và lời ghi chú rõ ràng. Lệch tới mức nắp không vừa miệng hay đáy cập kênh thì vẫn là lỗi.