Giá xưởng là giá mà cơ sở làm ra món hàng bán cho người mua sỉ, tức là giá vốn sản xuất cộng phần lãi của xưởng, chưa có lãi của các tầng bán lại. Nhưng giá xưởng không phải một con số in sẵn. Nó thay đổi theo số lượng bạn lấy, cách bạn trả tiền, thời điểm trong mùa, việc bạn là khách quen hay khách mới, có đòi đổi trả không, và hàng giao ở đâu.
Vì vậy hai người hỏi cùng một mẫu ở cùng một xưởng có thể nhận hai mức giá khác nhau mà không ai nói dối. Bài này giải thích giá xưởng được tạo thành thế nào, những lý do khiến báo giá chênh nhau, và cách hỏi để các báo giá bạn nhận được có thể đặt cạnh nhau mà so.
Giá xưởng được tạo thành từ những gì
Với một chiếc áo may sẵn, xưởng cộng các khoản: tiền vải tính theo lượng vải hao cho mỗi chiếc sau khi trừ phần vải vụn, tiền chỉ, chun, cúc, khoá, mác, túi; công cắt, công may, công hoàn thiện như cắt chỉ, là, gấp; rồi chia đều các chi phí chung như tiền điện, tiền thuê xưởng, máy móc hỏng hóc, lương người quản lý cho số chiếc làm ra trong tháng. Cuối cùng là phần lãi xưởng muốn giữ.
Điểm quan trọng là phần chi phí chung chia trên mỗi chiếc phụ thuộc rất nhiều vào số lượng. Một lần cắt vài trăm chiếc thì công trải vải, chỉnh máy, đổi chỉ đổi màu được chia cho nhiều chiếc; một lần chỉ làm vài chục chiếc thì mỗi chiếc gánh nặng hơn. Đây là lý do gốc của mọi bậc giá theo số lượng.
Với hàng làng nghề như gốm, mây tre, thời gian chiếm phần lớn: một mẻ lò, một tuần phơi, công đan tay. Giá xưởng ở đây dao động theo mùa vụ nhiều hơn, vì lúc vào mùa cao điểm, hộ làm nghề có nhiều người hỏi hàng hơn họ làm kịp.
Bảy lý do khiến mỗi người được báo một giá
Số lượng. Lý do lớn nhất và chính đáng nhất. Lấy theo ri, theo bó, theo lô cắt khác nhau thì giá khác nhau, vì chi phí chung chia trên mỗi chiếc khác nhau.
Cách thanh toán. Trả đủ tiền khi nhận hàng khác với đặt cọc một phần, khác với gối đầu công nợ. Xưởng cho nợ là đang ứng vốn cho bạn và chịu rủi ro, nên thường báo giá cao hơn một chút.
Có đổi trả hay không. Lấy hàng "mua đứt bán đoạn" thường rẻ hơn lấy kèm quyền đổi mẫu ế. Quyền đổi trả là một khoản rủi ro xưởng phải tính vào giá.
Thời điểm. Đầu mùa, mẫu mới đang hút, xưởng ít muốn giảm. Cuối mùa, xưởng cần thu vốn chuẩn bị mẫu sau, giá mềm hơn. Sát Tết, chuyền kín, xưởng có thể báo cao để chọn khách.
Khách quen hay khách mới. Khách lấy đều, trả tiền đúng hẹn, ít đòi hỏi vặt được giá tốt hơn. Khách mới chưa có lịch sử nên thường nhận giá bậc chuẩn.
Nơi giao hàng và đóng gói. Giá tại xưởng khác giá đã gói kiện giao ra bến xe, khác giá đã đóng túi riêng từng chiếc, gắn mác treo.
Người báo giá là ai. Nếu bạn hỏi qua một người trung gian tự xưng xưởng, giá đã có phần của họ. Hỏi hai người trung gian khác nhau về cùng một nguồn cũng sẽ ra hai giá.
Cách hỏi giá để các báo giá so được với nhau
Muốn so ba xưởng cho công bằng, phải hỏi ba xưởng cùng một bộ câu. Gửi tin nhắn có đủ các ý sau, và đề nghị xưởng trả lời từng ý:
- Tên mẫu hoặc ảnh mẫu, loại vải mong muốn, màu và size cần lấy.
- Số lượng dự kiến cho lần đầu và số lượng nếu lấy đều mỗi tháng, để xưởng báo theo bậc.
- Giá đã gồm những gì: túi riêng, mác size, cắt chỉ, là, đóng kiện, hay chỉ là giá trần.
- Giao ở đâu: tại xưởng, ra bến xe, hay giao tới nhà; ai trả tiền chở.
- Cách thanh toán: đặt cọc bao nhiêu phần, trả nốt khi nào.
- Hàng lỗi xử lý thế nào: đổi, bù, hay trừ tiền; báo lỗi trong bao lâu.
- Thời gian làm xong lô đầu kể từ khi chốt.
Khi nhận đủ câu trả lời, xếp chúng vào một bảng ba cột. Rất thường gặp chuyện xưởng báo giá thấp nhất lại là xưởng không gồm túi, không gồm chở, không nhận đổi lỗi; tính đủ vào thì đứng giữa hoặc đứng cuối.
Khi giá báo thấp bất thường
Một báo giá thấp hơn hẳn mặt bằng chung cần được hỏi thêm, không phải để nghi ngờ người ta mà để hiểu vì sao. Có những lý do chính đáng: xưởng đang thừa vải của một đơn trước, đang xả mẫu cuối mùa, hoặc đang muốn lấy khách mới trong lúc chuyền rảnh. Những lý do này người chủ xưởng thường nói ra khá thoải mái.
Cũng có những lý do bạn cần biết trước khi đặt: vải khác với vải trong ảnh mẫu, bỏ khâu kiểm và cắt chỉ, size bị bớt vải, hoặc đó là hàng loại hai được báo như hàng đạt. Trường hợp xấu nhất là báo giá thấp để lấy tiền cọc rồi không giao, kiểu lừa này thường đi kèm thúc ép chuyển tiền nhanh và từ chối cho xem nơi làm.
Một quy tắc đơn giản: giá càng thấp bất thường thì phần cọc càng nên nhỏ, mẫu thử càng nên kỹ, và lô đầu càng nên ít. Nếu xưởng thật sự tốt, họ sẽ không ngại để bạn bắt đầu nhỏ.
Khi nhận mẫu thử từ một báo giá thấp, so nó cạnh mẫu của một xưởng có giá ở mức chung: cầm hai chiếc lên ước độ nặng, soi độ dày vải dưới ánh đèn, đếm mũi chỉ trên một đoạn ngắn, đo dài áo và vòng ngực. Chênh lệch nằm ở đâu thường lộ ra ngay trong vài phút, và bạn sẽ biết khoản rẻ đó đến từ chi phí hay từ chính chiếc áo.
Thương lượng với xưởng: chỗ nên nói, chỗ không nên ép
Ép giá trên mỗi chiếc là cách thương lượng kém hiệu quả nhất với xưởng nhỏ. Xưởng có thể đồng ý, nhưng phần bị ép thường được lấy lại bằng vải mỏng hơn hoặc ít thời gian kiểm hơn, và bạn là người chịu.
Những thứ nên đem ra thương lượng thì khác: lịch đặt hàng đều đặn giúp xưởng chủ động chuyền, đặt sớm trước mùa, nhận hàng ngay tại xưởng để xưởng không phải gửi, chấp nhận một màu thay vì nhiều màu, trả tiền nhanh hơn thoả thuận. Mỗi thứ này đều làm xưởng bớt chi phí thật, nên xưởng có lý do để giảm cho bạn.
Câu nói mẫu có thể dùng: "Nếu tháng nào bên em cũng lấy đều khoảng số này, đặt trước hai tuần và tự ra lấy hàng, anh chị tính giúp em mức giá tốt hơn được không?" Câu này đưa ra lợi ích cho xưởng trước rồi mới hỏi giá, khác hẳn câu "bớt cho em đi".
Cũng nên biết điểm dừng. Khi xưởng đã giải thích rõ giá gồm những gì và đã giảm theo các điều kiện bạn đưa ra, việc tiếp tục kỳ kèo vài đồng mỗi chiếc thường làm hỏng quan hệ hơn là mang lại lợi. Một nguồn hàng đều tay, giao đúng hẹn, chịu đổi lỗi đáng giá hơn khoản chênh nhỏ đó rất nhiều, nhất là vào mùa cao điểm khi xưởng phải chọn ưu tiên đơn của ai trước. Xưởng nhớ những khách sòng phẳng, và họ thường là người được báo trước khi có vải đẹp, có mẫu mới hay có lô hàng dư.
Ghi lại báo giá để không phải hỏi lại từ đầu
Giá xưởng thay đổi theo thời gian, nhất là khi giá vải, giá công lên. Nếu không ghi lại, vài tháng sau bạn sẽ không nhớ lần trước được báo bao nhiêu, gồm những gì, và không biết lần này xưởng tăng thật hay mình nhớ nhầm.
Một sổ báo giá đơn giản chỉ cần các cột: ngày hỏi, tên xưởng hoặc nguồn, mẫu, vải, số lượng, giá mỗi chiếc, giá gồm những gì, điều kiện thanh toán, điều kiện đổi lỗi, ghi chú. Chụp lại tin nhắn báo giá và lưu cùng chỗ. Khi xưởng báo tăng giá, bạn hỏi được cụ thể: "Lần trước tháng ấy anh chị báo mức này cho số lượng này, lần này tăng vì vải hay vì công ạ?"
Sổ này còn giúp bạn thấy xu hướng: xưởng nào giữ giá ổn định, xưởng nào hay đổi; mùa nào giá mềm. Sau một năm, nó là tài sản quý nhất của một người lấy hàng xưởng, đáng giá hơn mọi danh sách nguồn hàng mua trên mạng.
Đọc một báo giá: hai báo giá trông khác, thật ra gần nhau
Bảng dưới là ví dụ giả định với số tròn, cho cùng một mẫu áo, cùng số lượng, hỏi ở hai xưởng. Nhìn dòng đầu thì xưởng B rẻ hơn rõ, nhưng cộng đủ các dòng thì khoảng cách gần như mất hẳn.
| Khoản | Xưởng A | Xưởng B |
|---|---|---|
| Giá mỗi chiếc báo ban đầu | 100 | 90 |
| Túi riêng và mác size | Đã gồm | Cộng thêm 4 |
| Cắt chỉ, là, gấp | Đã gồm | Cộng thêm 3 |
| Chở ra bến xe | Xưởng chịu | Người mua chịu, chia ra khoảng 3 |
| Hàng lỗi | Đổi hoặc bù trong lô sau | Không nhận đổi, chia rủi ro khoảng 3 |
| Tổng gần đúng mỗi chiếc | 100 | Khoảng 103 |
Bảng chỉ minh hoạ cách đọc, không gợi ý mức giá nào là đúng. Điểm cần nhớ: con số đầu tiên trong tin nhắn hiếm khi là con số cuối cùng bạn trả. Trước khi so, quy mọi báo giá về cùng một gói gồm đủ các khoản, rồi mới đặt cạnh nhau. Làm như vậy vài lần, bạn sẽ quen đọc báo giá rất nhanh, và cũng nhận ra xưởng nào báo minh bạch ngay từ đầu, xưởng nào để các khoản phụ lộ ra dần sau khi đã chốt.
Câu hỏi thường gặp
Giá xưởng và giá sỉ khác nhau thế nào?
Giá xưởng là giá do chính nơi làm ra hàng báo. Giá sỉ là giá bán theo số lượng, có thể do xưởng báo hoặc do mối sỉ báo sau khi đã cộng phần của mình. Giá xưởng thường là giá sỉ thấp nhất bạn có thể có, nếu đáp được số lượng và điều kiện của xưởng.
Vì sao hỏi qua tin nhắn và hỏi trực tiếp lại ra giá khác?
Có thể vì người trả lời tin nhắn là người trung gian hoặc nhân viên bán hàng chỉ được báo giá chuẩn, còn người gặp trực tiếp là chủ xưởng có quyền quyết. Cũng có thể vì lúc gặp, bạn nói rõ số lượng và cách lấy hàng nên xưởng tính được chính xác hơn.
Có nên hỏi giá nhiều xưởng cùng lúc không?
Nên, nhưng hỏi bằng cùng một bộ câu để báo giá so được với nhau: mẫu, vải, số lượng, giá gồm gì, giao ở đâu, thanh toán, đổi lỗi. Không cần nói với xưởng này giá của xưởng kia; chỉ cần nói bạn đang tham khảo vài nơi.
Xưởng tăng giá giữa chừng thì làm sao?
Hỏi rõ lý do và so với sổ báo giá lần trước. Nếu giá vải, giá công thật sự tăng, mức tăng hợp lý thì nên chấp nhận và tính lại giá bán. Nếu xưởng tăng đột ngột đúng lúc bạn cần hàng gấp, đó là tín hiệu cần có thêm nguồn dự phòng.
Mặc cả với xưởng có bị ghét không?
Hỏi giá tốt hơn không bị ghét nếu bạn đưa ra được lợi ích cho xưởng như lấy đều, đặt sớm, tự lấy hàng, trả tiền nhanh. Ép giá từng chiếc mà không đổi lại gì thì xưởng hoặc từ chối, hoặc đồng ý rồi bớt vào chất lượng.
Báo giá của xưởng có cần ghi thành văn bản không?
Với đơn nhỏ, tin nhắn có đủ mẫu, số lượng, giá, giá gồm gì, cách thanh toán và cách xử lý lỗi là đủ làm bằng chứng thường ngày. Lưu tin nhắn và chụp màn hình. Với đơn lớn hơn, nên có một bản thoả thuận ngắn có chữ ký hai bên.