Bán hàng xưởng ở sạp chợ hay chợ đêm thắng nhờ ba thứ: hàng bày sao cho khách nhìn từ xa đã thấy, giá ghi rõ để khách khỏi ngại hỏi, và lượng nhập vừa đủ để sạp luôn có hàng mới mà không ôm tồn. Khác với bán online, khách ở chợ quyết định trong vài phút đứng trước sạp, sờ được hàng, thử được hàng, và so được với sạp bên cạnh ngay lập tức.
Bài này dành cho người mới thuê một sạp nhỏ hoặc một chỗ ở chợ đêm, lấy quần áo, túi, đồ gia dụng từ xưởng về bán. Các con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính, không phải giá thuê sạp hay giá hàng thật.
Sạp chợ, chợ đêm khác bán online ở chỗ nào
Khách ở chợ không đọc mô tả. Họ nhìn, sờ, ướm lên người, hỏi một hai câu rồi quyết. Vì vậy hàng phải tự nói được về mình: vải sờ thích tay, màu nổi dưới đèn, dáng đẹp khi treo. Mẫu cần nhiều lời giải thích như quần cạp đặc biệt, áo có cách mặc lạ thì thường bán kém ở chợ hơn trên mạng.
Chi phí ở chợ cũng khác. Không có phí phần trăm như sàn, không tốn quảng cáo cho mỗi đơn, nhưng có tiền thuê chỗ cố định dù bán được hay không, có tiền điện, tiền dọn dẹp, công dựng và dọn sạp mỗi ngày. Ngày mưa, ngày vắng vẫn phải trả. Vì thế người bán ở chợ quan tâm tới số món bán được mỗi buổi hơn là lãi trên mỗi món.
Ở chợ, khách quen là tài sản lớn. Người đi chợ đêm hay đi lại những tuyến quen, thấy sạp có hàng mới đều đặn thì ghé lại. Một sạp ba tuần không thay mẫu sẽ bị khách đi qua mà không nhìn. Nhịp lấy hàng và cách xoay mẫu vì thế quan trọng hơn chuyện có mẫu thật độc.
Bày hàng: khách nhìn từ xa trong vài giây
Chia khu theo loại và theo màu. Áo một khu, quần một khu, phụ kiện một khu. Trong mỗi khu, xếp theo dải màu từ sáng tới tối. Khách nhìn từ xa thấy một mảng màu gọn sẽ dừng lại lâu hơn so với một đống lẫn lộn.
Treo mẫu đẹp nhất lên cao. Mỗi mẫu treo ít nhất một chiếc trên móc ở tầm mắt hoặc cao hơn, để khách ở xa thấy dáng. Phần còn lại gấp xếp bên dưới theo size. Đồ treo trên ma nơ canh hoặc móc có vai giúp khách hình dung dáng mặc.
Ánh sáng là một nửa sạp. Chợ đêm phụ thuộc hoàn toàn vào đèn. Đèn trắng ấm, đủ sáng, chiếu vào hàng chứ không chiếu vào mắt khách. Đèn quá vàng làm màu sai, khách mua về nhà mới thấy khác. Một vài bóng đèn tốt đáng giá hơn nhiều so với thêm vài mẫu hàng.
Để lối cho khách đứng và sờ. Sạp chật đến mức khách phải nghiêng người với tay sẽ mất khách. Thu gọn hàng tồn vào thùng dưới gầm, chỉ bày một phần, thay dần trong buổi.
Giữ hàng sạch. Bụi đường, hơi ẩm ban đêm làm hàng nhanh xỉn. Phủ tấm vải mỏng khi dọn sạp, xoay vòng hàng treo để không chiếc nào treo quá lâu ngoài trời. Hàng treo đã bạc màu nên rút về, xếp vào khu hàng xả.
Ghi giá: rõ ràng giúp bán nhanh hơn
Nhiều sạp không ghi giá để tiện "nói giá theo khách". Cách này làm không ít khách ngại hỏi, đặc biệt người trẻ và người lần đầu ghé. Khách đi qua thấy giá rõ, thấy hợp túi tiền thì mới dừng lại. Ngoài ra, việc niêm yết giá hàng hoá là nghĩa vụ của người bán theo quy định về giá; bạn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi ban quản lý chợ để biết yêu cầu cụ thể nơi mình bán.
Cách ghi giá gọn nhất ở sạp nhỏ là đồng giá theo khu: khu áo thun một giá, khu áo sơ mi một giá, khu phụ kiện một giá. Khách tính nhẩm dễ, người bán không phải nhớ từng mẫu. Với hàng giá khác nhau, dùng thẻ treo nhỏ, viết tay rõ ràng, cùng một kiểu chữ.
Nếu khách ở chợ quen mặc cả, giá ghi có thể chừa một khoảng nhỏ để bớt, nhưng hãy định sẵn mức thấp nhất của từng khu và giữ đúng. Bớt cho người này mà không bớt cho người kia dễ gây khó chịu khi họ đứng cạnh nhau. Thay vì bớt giá, có thể tặng kèm món nhỏ hoặc giảm khi mua từ hai món, vừa tăng số món bán được vừa giữ giá niêm yết.
Lượng nhập mỗi lần cho một sạp nhỏ
Sạp chợ có giới hạn chỗ bày và chỗ cất. Lấy quá nhiều thì hàng nằm thùng không ai thấy, lấy quá ít thì sạp trống, khách tưởng sắp nghỉ. Cách ước đơn giản là đếm số món bán được trung bình mỗi tuần sau vài tuần đầu, rồi nhập đủ cho khoảng hai tuần bán, chia làm hai đợt nhỏ thay vì một đợt lớn.
Ví dụ giả định: một sạp bán được khoảng một trăm món mỗi tuần. Mỗi đợt lấy khoảng một trăm món, mỗi tuần một đợt, trong đó khoảng ba phần năm là mẫu đã bán chạy, hai phần năm là mẫu mới để thử. Mẫu mới mỗi màu chỉ lấy vài chiếc. Sau một tuần, mẫu nào hết trước thì lấy thêm, mẫu nào còn nguyên thì không lấy lại.
Giữ một khoảng tiền mặt cho những lần xưởng có mẫu đẹp đột xuất hoặc vào mùa cao điểm như cận Tết, khai giảng. Nếu dồn hết tiền vào một đợt hàng lớn, khi cơ hội tới sẽ không còn vốn. Lượng nhập cũng nên tính tới thời tiết: chợ đêm mùa mưa vắng hơn, nên giảm lượng lấy trước những tuần mưa nhiều.
Thử đồ và đổi đồ tại sạp
Có chỗ thử dù đơn giản. Một tấm rèm kéo quanh góc sạp, một chiếc gương đứng là đủ. Khách được thử thì mua nhiều hơn và ít đổi hơn. Nếu thật sự không có chỗ, ít nhất có gương để khách ướm.
Nói rõ điều kiện đổi ngay khi bán. Ở chợ, khách hay quay lại đổi vào buổi sau. Nói trước bằng một câu ngắn: đổi được size hay màu trong mấy ngày, còn tem, chưa giặt. Có thể ghi điều này lên một tấm thẻ nhỏ đặt cạnh chỗ tính tiền.
Ghi lại món đã bán nếu cho đổi. Một cuốn sổ nhỏ ghi ngày, mẫu, size, giá giúp đối chiếu khi khách quay lại, tránh nhầm hàng của sạp khác.
Kiểm hàng trước khi đưa khách. Lật trong ngoài xem có lỗi, vết bẩn. Lỗi phát hiện ở sạp dễ xử lý hơn nhiều so với khi khách mang về rồi quay lại.
Gói hàng gọn trước mặt khách. Gấp đồ ngay ngắn, cho vào túi sạch, đếm lại số món trước mặt khách khi họ mua nhiều. Cách gói cẩn thận làm món hàng giá phải chăng trông tươm tất hơn, và giảm chuyện khách về nhà mới thấy thiếu một món rồi quay lại thắc mắc. Với khách mua làm quà, hỏi có cần cắt mác giá không trước khi gói.
Thu tiền, chuyển khoản và sổ bán trong ngày
Sạp nhỏ hay lẫn tiền hàng với tiền tiêu. Vài thói quen đơn giản giúp biết mỗi buổi bán thật sự được bao nhiêu:
- Mỗi buổi bắt đầu với một khoản tiền lẻ cố định, ghi lại; cuối buổi đếm, trừ tiền lẻ ra doanh thu tiền mặt.
- Dùng một tài khoản ngân hàng riêng cho sạp để nhận chuyển khoản, không trộn với tài khoản cá nhân.
- Khi khách chuyển khoản, đợi thấy thông báo tiền vào rồi mới giao hàng; cảnh giác với ảnh chụp màn hình chuyển khoản giả.
- Ghi sổ mỗi buổi: số món bán theo khu, doanh thu tiền mặt, doanh thu chuyển khoản, chi phí trong buổi.
- Cuối tuần cộng sổ, so với tiền nhập hàng và tiền chỗ để biết lãi thật.
- Đánh dấu mẫu nào bán chạy, mẫu nào khách sờ nhiều mà không mua, để lần lấy hàng sau điều chỉnh.
Sổ bán không cần phần mềm, một cuốn vở kẻ cột là đủ. Điều quan trọng là ghi đều mỗi buổi. Sau vài tháng, cuốn sổ cho biết ngày nào trong tuần đông, mùa nào nhập nhiều, khu hàng nào nên mở rộng.
Mùa vụ, thời tiết và những ngày vắng
Doanh thu ở sạp lên xuống theo mùa rõ hơn bán online. Những tuần trước Tết, trước khai giảng, đầu mùa lạnh ở miền Bắc, đầu mùa mưa ở miền Nam thường đông; tháng sau Tết, giữa mùa mưa, những tuần thi cử thường vắng. Nhìn lại sổ bán của năm trước, nếu có, là cách tốt nhất để biết nhịp của chính chợ mình.
Hàng xưởng cần đặt sớm cho mùa cao điểm, vì xưởng cũng kín chuyền đúng lúc đó. Đồ Tết nên chốt mẫu với xưởng từ vài tháng trước; đồ thu đông chốt từ cuối hè. Lấy muộn thì hoặc không có hàng, hoặc nhận hàng làm vội, đường may kém. Ngược lại, mùa vắng là lúc nên giảm lượng lấy, xả bớt hàng cũ, và dành thời gian đi xem xưởng mới, mẫu mới.
Chợ đêm còn phụ thuộc thời tiết từng buổi. Chuẩn bị bạt che, túi nilon lớn trùm hàng, kẹp giữ đồ treo khi có gió. Buổi mưa to không nên bày hết hàng ra, chỉ bày một phần đủ để sạp không trống. Hàng bị ướt phải mang về hong khô ngay đêm đó, để qua đêm trong thùng kín là có mùi, có mốc, coi như mất giá. Những ngày nghỉ bất ngờ cũng nên tính vào kế hoạch, vì tiền chỗ vẫn phải trả dù không bán được món nào.
Câu hỏi thường gặp
Bán quần áo xưởng ở chợ đêm nên chọn mẫu thế nào?
Chọn mẫu dễ mặc, dễ phối, nhìn treo lên đã đẹp, vải sờ thích tay và màu nổi dưới đèn. Mẫu cần nhiều lời giải thích hay cách mặc lạ thường bán kém ở chợ. Lấy ít mỗi màu cho mẫu mới, dồn vào mẫu đã bán chạy.
Có cần ghi giá ở sạp chợ không?
Nên ghi. Giá rõ giúp khách không ngại dừng lại và hỏi, đồng thời niêm yết giá là nghĩa vụ của người bán theo quy định. Cách gọn là đồng giá theo khu. Nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi ban quản lý chợ về yêu cầu cụ thể.
Một sạp nhỏ nên nhập bao nhiêu hàng mỗi lần?
Ước theo số món bán được mỗi tuần sau vài tuần đầu, nhập đủ khoảng hai tuần bán và chia làm hai đợt. Phần lớn là mẫu đã chạy, một phần nhỏ là mẫu mới để thử. Giữ một khoản tiền mặt dự phòng cho mùa cao điểm.
Đèn chiếu sáng sạp chợ đêm nên chọn thế nào?
Chọn đèn trắng ấm, đủ sáng, chiếu vào hàng chứ không chiếu vào mắt khách. Tránh đèn quá vàng làm sai màu, khách mua về thấy khác. Đầu tư vài bóng đèn tốt thường hiệu quả hơn thêm vài mẫu hàng.
Khách quay lại đổi hàng ở sạp thì xử lý thế nào?
Nói rõ điều kiện đổi ngay khi bán, ví dụ còn tem, chưa giặt, trong vài ngày. Ghi sổ món đã bán để đối chiếu. Đổi nhanh, vui vẻ với khách đúng điều kiện giúp giữ khách quen, vốn là tài sản lớn nhất của sạp chợ.
Có nên nhận chuyển khoản ở sạp chợ không?
Nên nhận vì nhiều khách không mang tiền mặt. Dùng tài khoản riêng cho sạp, chỉ giao hàng khi đã thấy thông báo tiền vào, và cảnh giác với ảnh chụp màn hình chuyển khoản có thể là giả.